| 22:02' 08/09/2007 (GMT+7) | ||
In over one hour of talking to Vietnamese journalists, the US Ambassador several times confirmed his optimism about the future of the Vietnam-US relationship and the bright development potential of Vietnam. He was also willing to answer personal questions about his family and his habits.
What are the focal points in your working schedule in Vietnam?
In the US, we have the conception of “multi-tasking” or assigning many duties and performing all of them at the same time. During my time in APEC, I set many goals, followed them and performed most of them.
However, I will spend more time on human rights, economic development in Vietnam, including promoting direct investment of the US in this country, and education. I have set the goal of at least doubling the number of Vietnamese students studying in the US.
One of my priorities at this moment is seeking a new place for the US Embassy. Negotiation has been carried out for six years and now is the time for coming to a conclusion and construction.
You said that you want to at least double the number of Vietnamese students studying in the US. What will you do to achieve this ambitious target?
At present, we are developing a general strategy on education. We have some ideas but we want to ensure that American consulate officers can go to many provinces, to meet with universities of Vietnam to know the demand of Vietnamese students and to instruct students in acquiring visas to enter the US.
About the question of how to have more money for scholarships, we will seek measures to increase the funding for Fulbright Scholarship Foundation or to effectively use this fund.
We hope that we can organise a meeting of American organisations operating in the field of education in Vietnam this year’s end. I want to bring them together to seek new ideas to increase the number of Vietnamese students in the US.
How did you prepare for the post of US Ambassador to Vietnam?
There is no preparation for becoming an ambassador. In 30 years working as a diplomat, I have been prepared to be a person who knows how to listen, to speak, and to care for others.
I’ve been the US Ambassador to Japan and China, have many experiences in Asia, can speak Japanese and Chinese very well.
Working in APEC (Mr. Michael Michalak is the former US Ambassador to APEC) has made favourable conditions for me to visit all countries in Asia. I think those experiences will help me a lot in dealing with the relations between the US and Asian countries.
Actually I have been in love with Vietnam since 2006 when I worked with Vietnamese partners on the APEC Summit. After that, I strongly proposed to the US Department of State that if they planned to appoint me to be an ambassador, to please appoint me to be the ambassador to Vietnam. God listened to my request and now I’m here (smile).
How will your experiences in Asia help you to deal with the relationship between the US and Vietnam?
There are many things that I have learned in Asia that will surely help me in dealing with the relations with Vietnam.
For example, all Asian countries, including Vietnam, attach much importance to personal relations so I expect that my Vietnamese partners will not only be officials but for me, they will be also men. In turn, I hope that they will learn about me and consider me a normal man, not an American official only.
For Asian people, the face is very important and I think it is the same in Vietnam. When we have disagreements, it is important that we respect the point of view of the other side. I think we need to deal with disagreements based on the principle of respect for each other and responsibility.
In addition, there is a general characteristic of Asian people that I see in my colleagues and the people in Asian countries where I have visited: Asian people work very hard. I’m sure that I will have to work with all my might to catch up with my colleagues.
When you were in Tokyo and Beijing, how did you feel about Vietnam, and now, in Hanoi, what differences do you see in Vietnam?
When I was in Japan, Vietnam’s economy began to develop strongly and many circles in Japan talked about the possibility that Vietnam would become the next tiger in Asia.
When I was in China, there were many seminars on the South China Sea issue and Vietnam was mentioned as a country in the region that always expressed its strong standpoint about the South China Sea.
However, the thing that impressed me the most was the time I worked with Vietnam on APEC. When the APEC year began, the working group of Vietnam seemed to be prudent, bureaucratic and discreet. However, along with time, that working group quickly learnt how to deal with multilateral economic and political issues. And at the end of the APEC year, Vietnam was very self-confident talking about its goal and the way to achieve that goal, even though it might be different from the US and China. They were always ready to work to overcome differences to achieve their goal.
In APEC year, Vietnam had difficult choices but they did that job very well and earned the respect of their colleagues.
I think when Vietnam becomes an impermanent member of the United Nations Security Council, Vietnam will face new choices: the questions about Myanmar, Kosovo, Iran, Iraq and other global issues will put new choices before Vietnam.
But I completely believe that Vietnam will succeed at the United Nations like it did at APEC.
Is it a sign that the US really wants to step up its relations with Southeast Asia when it appoints an Ambassador to Vietnam who has worked much on issues of this region? What do you expect from Vietnam as a partner of the US in those issues?
In the past two, three years, remarkable growth and the enthusiasm of Vietnam are important impacts for the future. Almost all Washington officials talk about the dynamic changes in Vietnam. Vietnam has become the number one of number two topic of talks in Washington.
You can be proud of this but it means that the expectation of the world on Vietnam is rising.
For the United Nations, as I have said, Vietnam can be requested to play the role of leadership in many issues that Vietnam has not performed before.
For ASEAN, Vietnam can play an important leadership role. For APEC, Vietnam played a very significant role in 2006 and it can continue that role with enthusiasm like in 2006.
I know that is not an easy mission but I will do everything to support Vietnam.
You said that you can speak Japanese and Chinese well. Do you hope that after three years in Vietnam, you will be able to tell others: “I can speak Vietnamese very well”?
Next week I’m starting to study Vietnamese. I guess that I will have to study very hard to be able to speak Vietnamese (smile).
Has your family come to Vietnam with you? How do they feel about Vietnam?
My wife and my 16-year-old daughter have come to live in Hanoi with me. My daughter will study in the 11th grade class in Vietnam and she thinks about school like any other 16-year-old girl.
My wife is very happy to be in Vietnam. She is Japanese so she hopes to travel everywhere in Vietnam. She wishes to eat all wonderful cuisines of Vietnam.
I love nem cuon, cua bay, rau muong xao, nom ngo sen thit ga and all other delicious cuisines of Vietnam (laughing loudly).
Noted by Viet Lam |
Tuesday, September 11, 2007
New US Ambassador in Vietnam: I will spend more time on human rights
Vietnam: Fledgling Democracy Movement Under Threat
Hundreds Join Groundbreaking Campaign Calling for Basic Rights
A wide array of Catholic priests, Buddhist monks, former political prisoners, former Communist Party officials, veterans, academics, teachers, nurses, engineers, writers, businesspeople and many ordinary citizens have signed the two appeals: the “Appeal for Freedom of Political Association” of April 6; and the “2006 Manifesto on Freedom and Democracy for Vietnam” of April 8 (also known as the “2006 Democracy Manifesto”).
“It’s extraordinary that hundreds of citizens across Vietnam have boldly shown their support for political change in a written petition,” said Brad Adams, Asia Director at Human Rights Watch. “In Vietnam, the mere act of signing such documents routinely triggers a police investigation, detention and often imprisonment.”
While much smaller groupings of prominent Vietnamese dissidents have signed appeals for human rights and democracy in the past decade, this is the first time in recent years that so many people have signed on to public petitions.
The Vietnamese authorities have already begun to respond, but with harassment rather than dialogue. After the release of the first appeal on April 6, police briefly detained and interrogated several of the more prominent activists who signed it. These activists include writer Do Nam Hai (who also goes under the pen name Phuong Nam), Mennonite clergyman the Rev. Nguyen Hong Quang, and lawyer Nguyen Van Dai. Police used tape to seal Do Nam Hai’s computer and instructed the local Internet service provider to cut off his Internet access.
At the same time, activists have launched an unsanctioned newspaper, Tu Do Ngon Luan (“Free Expression”), which has published two editions since April. In addition, a number of reporters and bloggers have formed an underground media group called the Free Journalists Association of Vietnam.
Among the initiators of the April appeals are prominent dissidents and former political prisoners from Hanoi, Hue and Ho Chi Minh City, including academic Hoang Minh Chinh, teacher Nguyen Khac Toan, Hoa Hao Buddhist leader Le Quang Liem, professor Nguyen Chinh Ket and Catholic priests the Rev. Chan Tin and the Rev. Nguyen Van Ly.
The group’s first public statement, an “Appeal for Freedom of Political Association," was released on April 6 and signed by 116 individuals. On April 8, the “2006 Manifesto on Freedom and Democracy for Vietnam” was released and signed by 118 people. The five-page manifesto calls for: a pluralistic and multiparty political system; freedom of information and of opinion; freedom of religion; freedom to participate in independent labor unions; and freedom to assemble, form associations and political parties and stand for elected offices. As of May 8 – the one-month anniversary of the manifesto – 424 citizens had signed on.
On April 30, the activists, calling themselves the “04/08/06 Group” – the date of the manifesto – issued a protest letter signed by 178 people to denounce the harassment of Do Nam Hai, the Rev. Nguyen Hong Quang and Nguyen Van Dai. In that letter, two prominent Catholic priests, the Rev. Phan Van Loi and former political prisoner the Rev. Nguyen Van Ly, threatened to go on indefinite hunger strike if the arrests and harassment continued.
The two appeals were issued as Vietnam conducted its tenth Communist Party National Congress from April 18-24, at which time a significant turnover in the Politburo was announced, with several key aging party veterans being replaced by younger members.
“This is a test for the new Politburo,” said Adams. “Will a younger generation allow greater latitude for dissent and pluralism, or will they continue to crack down on basic civil and political rights?”
With its bid to join the World Trade Organization still pending, Vietnam is seeking greater legitimacy and integration into the global economy. The Vietnamese government’s adherence to international human rights standards will be a factor in the U.S. State Department’s decision, expected in September, whether to remove its designation of Vietnam as a “Country of Particular Concern” for violations of religious freedom.
“Vietnam cannot expect to gain international legitimacy if it continues to clamp down on calls for human rights, political pluralism and religious freedom,” said Adams.
Background
Despite Vietnam’s ratification of the International Convention on Civil and Political Rights, the one-party state, dominated by the Vietnamese Communist Party, is intolerant of criticism. Media, political parties, religious organizations and labor unions are not allowed to exist without official sanction and oversight or to take actions that the government or the Communist Party consider contrary to their policies.
Activists who have used the Internet to call for democracy or criticize the government have been imprisoned on the basis of loosely defined national security provisions in Vietnam’s penal code, which violate international standards.
Internet dissidents have been imprisoned on charges of espionage or other national security crimes after using the Internet to disseminate opinions critical of the government. The journalist Nguyen Vu Binh is currently serving a five-year sentence, and Dr. Pham Hong Son is serving a seven-year sentence.
In mid-April, two well known journalists, Duong Phu Cuong and Nguyen Huy Cuong, were detained and harassed at the airport in Ho Chi Minh City and prevented from attending a conference in Manila on free expression in Asian cyberspace.
In late February, Do Nam Hai and Nguyen Khac Toan, a democracy activist and “cyber-dissident” who had just been released from prison, were arrested at an Internet café in Hanoi and briefly detained. Police inspected Toan’s e-mails, printing out a number of them. The two men were then taken to the police station and questioned for several hours. Toan was reportedly charged with violating conditions of his house arrest (after his release from prison he was required to serve five years of house arrest). Do Nam Hai was reportedly charged with violating Decree 55, which prohibits people from accessing banned Internet websites.
(New York, May 11, 2006) – The Vietnamese government must end its harassment of members of a fledgling human rights and democracy movement, Human Rights Watch said today.
Since early April, shortly before the Vietnamese Communist Party held its tenth National Congress, hundreds of people in Vietnam have signed on to public appeals calling for respect of basic human rights, a multiparty political system, and freedom of religion and political association.A wide array of Catholic priests, Buddhist monks, former political prisoners, former Communist Party officials, veterans, academics, teachers, nurses, engineers, writers, businesspeople and many ordinary citizens have signed the two appeals: the “Appeal for Freedom of Political Association” of April 6; and the “2006 Manifesto on Freedom and Democracy for Vietnam” of April 8 (also known as the “2006 Democracy Manifesto”).
“It’s extraordinary that hundreds of citizens across Vietnam have boldly shown their support for political change in a written petition,” said Brad Adams, Asia Director at Human Rights Watch. “In Vietnam, the mere act of signing such documents routinely triggers a police investigation, detention and often imprisonment.”
While much smaller groupings of prominent Vietnamese dissidents have signed appeals for human rights and democracy in the past decade, this is the first time in recent years that so many people have signed on to public petitions.
The Vietnamese authorities have already begun to respond, but with harassment rather than dialogue. After the release of the first appeal on April 6, police briefly detained and interrogated several of the more prominent activists who signed it. These activists include writer Do Nam Hai (who also goes under the pen name Phuong Nam), Mennonite clergyman the Rev. Nguyen Hong Quang, and lawyer Nguyen Van Dai. Police used tape to seal Do Nam Hai’s computer and instructed the local Internet service provider to cut off his Internet access.
At the same time, activists have launched an unsanctioned newspaper, Tu Do Ngon Luan (“Free Expression”), which has published two editions since April. In addition, a number of reporters and bloggers have formed an underground media group called the Free Journalists Association of Vietnam.
Among the initiators of the April appeals are prominent dissidents and former political prisoners from Hanoi, Hue and Ho Chi Minh City, including academic Hoang Minh Chinh, teacher Nguyen Khac Toan, Hoa Hao Buddhist leader Le Quang Liem, professor Nguyen Chinh Ket and Catholic priests the Rev. Chan Tin and the Rev. Nguyen Van Ly.
The group’s first public statement, an “Appeal for Freedom of Political Association," was released on April 6 and signed by 116 individuals. On April 8, the “2006 Manifesto on Freedom and Democracy for Vietnam” was released and signed by 118 people. The five-page manifesto calls for: a pluralistic and multiparty political system; freedom of information and of opinion; freedom of religion; freedom to participate in independent labor unions; and freedom to assemble, form associations and political parties and stand for elected offices. As of May 8 – the one-month anniversary of the manifesto – 424 citizens had signed on.
On April 30, the activists, calling themselves the “04/08/06 Group” – the date of the manifesto – issued a protest letter signed by 178 people to denounce the harassment of Do Nam Hai, the Rev. Nguyen Hong Quang and Nguyen Van Dai. In that letter, two prominent Catholic priests, the Rev. Phan Van Loi and former political prisoner the Rev. Nguyen Van Ly, threatened to go on indefinite hunger strike if the arrests and harassment continued.
The two appeals were issued as Vietnam conducted its tenth Communist Party National Congress from April 18-24, at which time a significant turnover in the Politburo was announced, with several key aging party veterans being replaced by younger members.
“This is a test for the new Politburo,” said Adams. “Will a younger generation allow greater latitude for dissent and pluralism, or will they continue to crack down on basic civil and political rights?”
With its bid to join the World Trade Organization still pending, Vietnam is seeking greater legitimacy and integration into the global economy. The Vietnamese government’s adherence to international human rights standards will be a factor in the U.S. State Department’s decision, expected in September, whether to remove its designation of Vietnam as a “Country of Particular Concern” for violations of religious freedom.
“Vietnam cannot expect to gain international legitimacy if it continues to clamp down on calls for human rights, political pluralism and religious freedom,” said Adams.
Background
Despite Vietnam’s ratification of the International Convention on Civil and Political Rights, the one-party state, dominated by the Vietnamese Communist Party, is intolerant of criticism. Media, political parties, religious organizations and labor unions are not allowed to exist without official sanction and oversight or to take actions that the government or the Communist Party consider contrary to their policies.
Activists who have used the Internet to call for democracy or criticize the government have been imprisoned on the basis of loosely defined national security provisions in Vietnam’s penal code, which violate international standards.
Internet dissidents have been imprisoned on charges of espionage or other national security crimes after using the Internet to disseminate opinions critical of the government. The journalist Nguyen Vu Binh is currently serving a five-year sentence, and Dr. Pham Hong Son is serving a seven-year sentence.
In mid-April, two well known journalists, Duong Phu Cuong and Nguyen Huy Cuong, were detained and harassed at the airport in Ho Chi Minh City and prevented from attending a conference in Manila on free expression in Asian cyberspace.
In late February, Do Nam Hai and Nguyen Khac Toan, a democracy activist and “cyber-dissident” who had just been released from prison, were arrested at an Internet café in Hanoi and briefly detained. Police inspected Toan’s e-mails, printing out a number of them. The two men were then taken to the police station and questioned for several hours. Toan was reportedly charged with violating conditions of his house arrest (after his release from prison he was required to serve five years of house arrest). Do Nam Hai was reportedly charged with violating Decree 55, which prohibits people from accessing banned Internet websites.
Vietnam democracy movement under attack
Analaysts say Vietnam's Bloc 8406 pro-democracy movement is under attack from a communist government unwilling to tolerate political dissent only a year after it was founded.
Analysts and human rights groups says while Vietnam is winning praise for its booming economy, stock market and global integration, a series of arrests and the jailing of an activist Catholic priest have been condemned as a return to darker days.
The crackdown against the underground movement, with more trials expected soon, has soured otherwise blossoming relations with the United States.
On the eve of the movement's first anniversary, Human Rights Watch says Vietnam is cracking down on Bloc 8406 organisers and their families.
Bloc 8406 takes its name from the date it was founded, the 8th of April 2006.
The movement includes academics, clergy, writers, medical doctors, engineers, nurses, businessmen, army veterans and ordinary citizens.
Working under the threat of arrest, they communicate online with each other and exile groups and gathered signatures, now claiming 2,000 members.
Analysts and human rights groups says while Vietnam is winning praise for its booming economy, stock market and global integration, a series of arrests and the jailing of an activist Catholic priest have been condemned as a return to darker days.
The crackdown against the underground movement, with more trials expected soon, has soured otherwise blossoming relations with the United States.
On the eve of the movement's first anniversary, Human Rights Watch says Vietnam is cracking down on Bloc 8406 organisers and their families.
Bloc 8406 takes its name from the date it was founded, the 8th of April 2006.
The movement includes academics, clergy, writers, medical doctors, engineers, nurses, businessmen, army veterans and ordinary citizens.
Working under the threat of arrest, they communicate online with each other and exile groups and gathered signatures, now claiming 2,000 members.
Tiến trình dân chủ hóa Việt Nam: Chặt cây hay vun xới thay đổi chất đất?
Cách đây lâu lâu, tôi có viết trên "Túm tum tán dóc" rằng không chỉ người Việt trong nước mới cần thay đổi nhận thức, mà người Việt ở nước ngoài cũng cần có sự thay đổi. Như thế Việt Nam mới mong có cơ hội dân chủ hóa.
Tôi nhớ sau đó bác 7604 đã khởi động một thread dài về "Cờ Vàng và sự cởi mở của người Việt trong và ngoài nước", nhưng chủ đề cờ Vàng không phải là ẩn ý phía sau câu nói của tôi. Vì lúc đó tôi cũng bận nên chưa thể trả lời kỹ lưỡng được.
Vậy ý của tôi lúc đó là gì? Xin được lôi lại câu của bác Luke mà tôi thấy là rất quá chí lý và đã thuổng đưa lên Suy Ngẫm ở trang chủ để giải trình vấn đề này:
Cá nhân tôi cho rằng đó là quan niệm sai lầm. Chúng ta cần phải thấy rằng độc tài Đảng trị quả là một nỗi bất hạnh, nhưng xét cho cùng nó cũng chỉ là hệ quả của văn hóa dân tộc phong kiến, mà theo cụ Phan Bội Châu là "chỉ có gia nô mà không có quốc dân". Chúng ta hãy tưởng tượng Đảng CSVN là cái cây đâm chồi từ mảnh đất "văn hóa gia nô phong kiến" rất thuận lợi kia. Vậy chúng ta nên chọn giải pháp nào: Chặt cái cây độc, hay cải tạo đất sao cho những cây độc như thế không có khả năng tồn tại?
Hình 1: Chặt cây hay vun xới thay đổi chất đất?
Câu trả lời đã được cụ Phan Chu Trinh đưa ra cách đây gần 100 năm: "... người nước Nam chui núp dưới chính thể chuyên chế trên ngàn năm, chưa có tư cách quốc dân độc lập, dầu có nhờ cậy sức nước ngoài thì chỉ diễn cái trò "dịch chủ tái nô" không có ích gì". Quả đúng như thế, nếu chúng ta chưa có tư cách quốc dân, chặt cây độc này đi thì cũng chỉ mọc ra cây độc khác, chẳng ích lợi gì.
Mục tiêu của phong trào dân chủ vì thế phải đặt cao hơn: Nâng cao dân trí, thay đổi tư tưởng, khuyến khích ý thức công dân; chứ không phải tìm mọi cách hạ gục Cộng sản. Khi chúng ta có xã hội công dân với tri thức, nếp suy nghĩ độc lập và tư tưởng tự do - dân chủ, thì những độc tài và ý thức hệ Cộng sản sai lầm và cổ hủ sẽ tự động bị đào thải. Những công dân trong xã hội văn minh sẽ tự nhìn thấy quyền lợi của mình bị đe dọa, và đứng lên phản kháng sự chuyên quyền của bất cứ chế độ độc tài nào. Khi đã xác định mục tiêu rõ ràng như thế, chúng ta có một hệ quả quan trọng: phải thực hiện việc tuyên truyền xây dựng hình ảnh người công dân có đầy đủ trách nhiệm và trí tuệ để đảm đương một xã hội dân chủ tương lai.
Để làm được điều này, chung ta phải cân nhắc lại nội dung và phương thức tuyên truyền. Tự do - dân chủ phải được coi là "một món hàng cần bán", và chúng ta phải suy nghĩ xem "marketing" thế nào để có nhiều người mua nhất.
Nếu có thể vẽ đồ thị phân bổ tư tưởng của người Việt Nam trên một trục, từ Chống Cộng tới Cộng Sản, thì tôi tưởng tượng nó sẽ giống hình vẽ dưới đây. Người Việt hải ngoại phần nhiều sẽ nghiêng về phía có tư tưởng chống Cộng (cực đoan nhiều ít ra sao tôi không biết, nhưng ghét Cộng sản thì chắc chắn là rất đông
), và ngược lại người Việt trong nước sẽ phần nhiều có tư tưởng thân Cộng, bởi ảnh hưởng của giáo dục và thông tin đại chúng. Tuy nhiên, đa số không ngả hẳn về phía Cộng sản, thậm chí đang có chầm chậm dịch chuyển theo hướng ngược lại. Tôi tạm chia ra hai loại báo chí, báo chí trong nước lệch về phía Cộng sản, và báo chí ngoài nước lệch về phía chống Cộng.
Theo lý thuyết thì người ta chỉ đọc báo chí (hay mua hàng hóa) gần với quan điểm (hay sở thích) của mình nhất. Như thế, ô vuông mầu hồng sẽ thể hiện "vùng phủ sóng" của báo chí trong nước và ô vuông mầu xanh lá cây thể hiện "vùng phủ sóng" của báo chí hải ngoại.
Hình 2: Sơ đồ phân bố quan niệm và vị trí báo chí hiện tại
Có thể thấy rằng nếu chúng ta tiếp tục nói những vấn đề ở xa tâm "Trung Dung" thì lượng bạn đọc mà chúng ta phủ sóng được sẽ thấp hơn nhiều so với báo chí trong nước. Chúng ta có thể đổ lỗi cho bức tường lửa mà Đảng CSVN dựng lên, nhưng với trào lưu blog và diễn đàn đang nở rộ, thông tin đã dễ đến với bạn đọc hơn nhiều nhưng số người quan tâm tăng lên không đáng kể. Đó là do họ "dị ứng" (theo cách nói của các bác thân Cộng) với nội dung mà báo chí hải ngoại cung cấp, họ thấy báo chí trong nước gần gũi với cuộc sống của mình hơn.
Thật vậy, trong khi báo chí hải ngoại chậm thay đổi với thời cuộc, báo chí trong nước (trừ những tờ bị kiểm soát chặt chẽ như Công An, Nhân Dân hay Tạp chí Cộng Sản) đã tự dịch chuyển khá nhanh vào trung tâm, để đón bắt độc giả nhiều hơn. Đơn cử là VietnamNet, họ không còn suốt ngày đưa tin ủng hộ Đảng CSVN nữa, mà đã nhanh nhạy đăng những bài phê phán nhẹ nhàng của Nguyễn Trung hay Vũ Minh Khương, và gần đây còn mở trang bạn đọc tự viết. Đó là những tiến bộ mà báo chí hải ngoại chưa làm được, nếu không muốn nói là có những bước lùi như vụ biểu tình phản đối tờ Viet Weekly vừa qua.
Hình 3: Sơ đồ phân bố quan niệm và vị trí báo chí tương lai
Để có thể cạnh tranh với báo chí trong nước và chiếm lĩnh "thị phần bạn đọc" lớn hơn, báo chí hải ngoại cần có những thay đổi chuyển dịch ra khỏi quỹ đạo cũ (như hình 3). Một BBC Việt Ngữ hay Talawas là một ví dụ đáng noi theo, và phải tránh càng xa càng tốt cách chống cộng cực đoan của Vietnam Exodus. Chửi bới Cộng Sản thối nát hay cụ Hồ "thong manh" chẳng làm sứt cái vẩy nào của Đảng CSVN, nhưng lại khiến phần đông dân chúng xa lánh những bài viết của phe "dân chủ". Vì thế, nhìn nhận vấn đề một cách đa chiều, tìm hiểu rõ quan điểm và các vấn đề của người Việt trong nước để viết bài cho phù hợp là việc cần làm. Thế mạnh của báo chí hải ngoại là kinh nghiệm cuộc sống, tri thức khoa học kỹ thuật ở các quốc gia phát triển; nhưng dường như chúng ta chưa khai thác hết. Quanh đi quẩn lại vẫn chỉ phê phán Đảng CSVN dâng đất dâng biển, độc tài; còn quá ít những bài thực dụng về các nguyên tắc giáo dục, môi trường hay kinh tế. Cần biết rằng chúng ta có thể tác động gián tiếp tới hệ thống chính trị qua các đề tài thực dụng như thế.
Trên đây tôi lấy báo chí nói chung làm đối tượng phân tích. Nhưng những phân tích đó cũng đúng cho các bài viết trên diễn đàn hay blog, những trao đổi giữa cá nhân với cá nhân hay thông điệp của tổ chức dân chủ. Nói tóm lại là, cực đoan là điều cần phải tránh, nói phải chú ý tới đối tượng đang lắng nghe, và cuối cùng là bàn về chính trị không phải là cách duy nhất để thay đổi tư duy chính trị
Tôi nhớ sau đó bác 7604 đã khởi động một thread dài về "Cờ Vàng và sự cởi mở của người Việt trong và ngoài nước", nhưng chủ đề cờ Vàng không phải là ẩn ý phía sau câu nói của tôi. Vì lúc đó tôi cũng bận nên chưa thể trả lời kỹ lưỡng được.
Vậy ý của tôi lúc đó là gì? Xin được lôi lại câu của bác Luke mà tôi thấy là rất quá chí lý và đã thuổng đưa lên Suy Ngẫm ở trang chủ để giải trình vấn đề này:
Sau một thời gian tham gia các diễn đàn trong nước và hải ngoại, em có một định nghĩa mới về Cộng Sản như sau:
Cộng Sản là thứ để các bác trút giận và đổ lỗi khi gặp bất cứ vấn đề gì không như ý trong xã hội: "tại xã hội Cộng Sản nó thế", "tại đám Cộng Sản lên cầm quyền nên mới thế", "nếu không có tụi Cộng Sản này thì tao đã thế này, thế kia rồi", "nếu không có Cộng Sản thì Việt Nam đã thế này thế kia rồi".
Nói tóm lại thì tất cả mọi tội lỗi đều đổ lên đầu Cộng Sản tất, còn dân Việt Nam thì thông minh tuyệt đỉnh, đoàn kết gắn bó với nhau chặt chẽ cực kỳ, không có Cộng Sản thì Việt Nam chắc cũng đứng nhất nhì thế giới chứ chẳng chơi!
Công bằng mà nói, không phải các bác hải ngoại nào cũng nghĩ Cộng Sản là nguyên nhân của mọi nguyên nhân, là nỗi bất hạnh của dân tộc Việt Nam, và chỉ cần giải phóng khỏi tai ách Cộng Sản là dân tộc Việt Nam sẽ vươn lên. Nhưng qua tiếp xúc, tôi phải thừa nhận rằng số này không nhiều. Và cũng có một số nhà đấu tranh dân chủ trong nước cũng chia sẻ suy nghĩ này của đa số ở hải ngoại, điển hình là nhóm 8406 hay Liên minh Dân chủ Nhân Quyền Việt Nam, thể hiện qua những bài viết gần đây của họ.Cộng Sản là thứ để các bác trút giận và đổ lỗi khi gặp bất cứ vấn đề gì không như ý trong xã hội: "tại xã hội Cộng Sản nó thế", "tại đám Cộng Sản lên cầm quyền nên mới thế", "nếu không có tụi Cộng Sản này thì tao đã thế này, thế kia rồi", "nếu không có Cộng Sản thì Việt Nam đã thế này thế kia rồi".
Nói tóm lại thì tất cả mọi tội lỗi đều đổ lên đầu Cộng Sản tất, còn dân Việt Nam thì thông minh tuyệt đỉnh, đoàn kết gắn bó với nhau chặt chẽ cực kỳ, không có Cộng Sản thì Việt Nam chắc cũng đứng nhất nhì thế giới chứ chẳng chơi!
Cá nhân tôi cho rằng đó là quan niệm sai lầm. Chúng ta cần phải thấy rằng độc tài Đảng trị quả là một nỗi bất hạnh, nhưng xét cho cùng nó cũng chỉ là hệ quả của văn hóa dân tộc phong kiến, mà theo cụ Phan Bội Châu là "chỉ có gia nô mà không có quốc dân". Chúng ta hãy tưởng tượng Đảng CSVN là cái cây đâm chồi từ mảnh đất "văn hóa gia nô phong kiến" rất thuận lợi kia. Vậy chúng ta nên chọn giải pháp nào: Chặt cái cây độc, hay cải tạo đất sao cho những cây độc như thế không có khả năng tồn tại?
Hình 1: Chặt cây hay vun xới thay đổi chất đất?
Mục tiêu của phong trào dân chủ vì thế phải đặt cao hơn: Nâng cao dân trí, thay đổi tư tưởng, khuyến khích ý thức công dân; chứ không phải tìm mọi cách hạ gục Cộng sản.
Mục tiêu của phong trào dân chủ vì thế phải đặt cao hơn: Nâng cao dân trí, thay đổi tư tưởng, khuyến khích ý thức công dân; chứ không phải tìm mọi cách hạ gục Cộng sản. Khi chúng ta có xã hội công dân với tri thức, nếp suy nghĩ độc lập và tư tưởng tự do - dân chủ, thì những độc tài và ý thức hệ Cộng sản sai lầm và cổ hủ sẽ tự động bị đào thải. Những công dân trong xã hội văn minh sẽ tự nhìn thấy quyền lợi của mình bị đe dọa, và đứng lên phản kháng sự chuyên quyền của bất cứ chế độ độc tài nào. Khi đã xác định mục tiêu rõ ràng như thế, chúng ta có một hệ quả quan trọng: phải thực hiện việc tuyên truyền xây dựng hình ảnh người công dân có đầy đủ trách nhiệm và trí tuệ để đảm đương một xã hội dân chủ tương lai.
Để làm được điều này, chung ta phải cân nhắc lại nội dung và phương thức tuyên truyền. Tự do - dân chủ phải được coi là "một món hàng cần bán", và chúng ta phải suy nghĩ xem "marketing" thế nào để có nhiều người mua nhất.
Nếu có thể vẽ đồ thị phân bổ tư tưởng của người Việt Nam trên một trục, từ Chống Cộng tới Cộng Sản, thì tôi tưởng tượng nó sẽ giống hình vẽ dưới đây. Người Việt hải ngoại phần nhiều sẽ nghiêng về phía có tư tưởng chống Cộng (cực đoan nhiều ít ra sao tôi không biết, nhưng ghét Cộng sản thì chắc chắn là rất đông
), và ngược lại người Việt trong nước sẽ phần nhiều có tư tưởng thân Cộng, bởi ảnh hưởng của giáo dục và thông tin đại chúng. Tuy nhiên, đa số không ngả hẳn về phía Cộng sản, thậm chí đang có chầm chậm dịch chuyển theo hướng ngược lại. Tôi tạm chia ra hai loại báo chí, báo chí trong nước lệch về phía Cộng sản, và báo chí ngoài nước lệch về phía chống Cộng.Theo lý thuyết thì người ta chỉ đọc báo chí (hay mua hàng hóa) gần với quan điểm (hay sở thích) của mình nhất. Như thế, ô vuông mầu hồng sẽ thể hiện "vùng phủ sóng" của báo chí trong nước và ô vuông mầu xanh lá cây thể hiện "vùng phủ sóng" của báo chí hải ngoại.
Hình 2: Sơ đồ phân bố quan niệm và vị trí báo chí hiện tại
Có thể thấy rằng nếu chúng ta tiếp tục nói những vấn đề ở xa tâm "Trung Dung" thì lượng bạn đọc mà chúng ta phủ sóng được sẽ thấp hơn nhiều so với báo chí trong nước. Chúng ta có thể đổ lỗi cho bức tường lửa mà Đảng CSVN dựng lên, nhưng với trào lưu blog và diễn đàn đang nở rộ, thông tin đã dễ đến với bạn đọc hơn nhiều nhưng số người quan tâm tăng lên không đáng kể. Đó là do họ "dị ứng" (theo cách nói của các bác thân Cộng
) với nội dung mà báo chí hải ngoại cung cấp, họ thấy báo chí trong nước gần gũi với cuộc sống của mình hơn.Thật vậy, trong khi báo chí hải ngoại chậm thay đổi với thời cuộc, báo chí trong nước (trừ những tờ bị kiểm soát chặt chẽ như Công An, Nhân Dân hay Tạp chí Cộng Sản
) đã tự dịch chuyển khá nhanh vào trung tâm, để đón bắt độc giả nhiều hơn. Đơn cử là VietnamNet, họ không còn suốt ngày đưa tin ủng hộ Đảng CSVN nữa, mà đã nhanh nhạy đăng những bài phê phán nhẹ nhàng của Nguyễn Trung hay Vũ Minh Khương, và gần đây còn mở trang bạn đọc tự viết. Đó là những tiến bộ mà báo chí hải ngoại chưa làm được, nếu không muốn nói là có những bước lùi như vụ biểu tình phản đối tờ Viet Weekly vừa qua.Hình 3: Sơ đồ phân bố quan niệm và vị trí báo chí tương lai
Một BBC Việt Ngữ hay Talawas là một ví dụ đáng noi theo, và phải tránh càng xa càng tốt cách chống cộng cực đoan của Vietnam Exodus.
Trên đây tôi lấy báo chí nói chung làm đối tượng phân tích. Nhưng những phân tích đó cũng đúng cho các bài viết trên diễn đàn hay blog, những trao đổi giữa cá nhân với cá nhân hay thông điệp của tổ chức dân chủ. Nói tóm lại là, cực đoan là điều cần phải tránh, nói phải chú ý tới đối tượng đang lắng nghe, và cuối cùng là bàn về chính trị không phải là cách duy nhất để thay đổi tư duy chính trị
Monday, March 12, 2007
Tình trạng hiện nay của nữ Luật sư Lê Thị Công Nhân?
Việt Hùng, phóng viên đài RFA, 2007.03.08
Về trường hợp nữ Luật sư Lê Thị Công Nhân bị công an Hà Nội bắt giam hôm thứ Ba mồng 6-3 vừa qua, cập nhật tính cho đến chiều ngày thứ Năm ngày 8-3 tính theo giờ VN, phóng viên Việt Hùng của Ban Việt Ngữ RFA có cuộc trao đổi với bà Trần Thị Lệ, thân mẫu của luật sư Lê Thị Công Nhân, mời quí vị theo dõi.
Bà Trần Thị Lệ: Vâng, cho đến bây giờ kể từ lúc Công Nhân bị bắt tạm giam từ 10 giờ sáng ngày thứ Ba 6-3, tôi đi làm về lúc 12 giờ thì có thấy giấy nhắn tôi ra công an phường là nơi cháu đang còn ngồi làm việc thì may mắn tôi được gặp cháu trong khoảng thời gian rất ngắn.
Ngày hôm qua 7-3 tôi cũng đến công an phường để hỏi nơi tạm giam con gái tôi và các thủ tục thăm nuôi tiếp tế… thì họ bảo bây giờ họ còn đang xem xét, chưa đưa ra trại tạm giam, gia đình không được thăm, họ bảo nếu có tin gì thì họ sẽ thông báo cho tôi.
Việt Hùng: Bây giờ đang là chiều ngày thứ Năm 8-3 ở Hà Nội, bà nói rằng sáng hôm mùng 6-3 khi xảy ra vụ công an bắt giữ cô Lê Thị Công Nhân, bà có ra công an phường và được gặp con gái của bà, lúc đó cô Công Nhân có nói gì hay không thưa bà?
Bà Trần Thị Lệ: Lúc đó con gái tôi chỉ nói là quên mang theo cái khăn mặt bông, con gái tôi cũng nói là đã mang theo 100.000 đồng tiền Việt Nam, tôi có nói với cháu có cần lấy thêm vì con gái cũng cần chi phi… cho cá nhân nhưng cháu nói là thôi đủ rồi.
Như anh biết, thực ra lúc đó mẹ con tôi cũng không nói được gì nhiều với nhau, vì công an người ta ngồi đầy ở đó nên mình cũng chỉ được nói thế thôi.
Đến ngày hôm qua 7-3 tôi có hỏi đêm rồi con gái tôi con gái tôi ở đâu thì họ nói là vẫn còn ở Sở công an thành phố Hà Nội. Người công an khu vực có nói nếu có tin gì thì ông ta sẽ thông báo cho tôi ngay, thế nhưng cho đến bây giờ cũng chưa thấy thông báo gì.
Mới hồi nãy thôi tôi có ra công an phường để tìm gặp người phụ trách việc đấy thì họ nói là anh đó đi làm việc ở đâu đấy và không có ở nhiệm sở, tôi có hỏi số điện thoại thì họ bảo anh đó đã đổi số điện thoại mới rồi nên không có lưu lại số tại cơ quan công an phường vì thế đến giờ tôi cũng chưa liên lạc được.
Việt Hùng: Hôm qua họ trả lời là con gái bà đang bị giữ ở Sở công an Hà Nội?
Bà Trần Thị Lệ: Hồi hôm qua thì họ nói thế, đến bây giờ tôi cũng không tiếp tế được gì cho con. Tôi có mua thêm quần áo ấm cho cháu vì Hà Nội hiện đang trở lạnh, rất là rét… nhưng không biết làm sao để gửi vào cho cháu.
Việt Hùng: Theo bản tin của đài Truyền hình VTV1 loan tái vào tối ngày mùng 6-3 thì khi khám xét văn phòng luật sư Thiên Ân cũng như tư gia của luật sư Nguyễn Văn Đài và gia đình bà; các cấp chính quyền “đã tìm thấy một số tài liệu mang nội dung xuyên tạc tình hình đất nước, phỉ báng chống đối chế độ và nhiều tài liệu chỉ đạo để tổ chức tuyên truyền lôi kéo lực lượng chống đối”. Với những lời buộc tội như vậy, phản ứng của gia đình như thế nào thưa bà?
Bà Trần Thị Lệ: Thực ra việc làm của con gái tôi thì mọi người cũng đã biết, đó là một cuộc đấu tranh bất bạo động. Tôi thì thật ra cũng không có điều kiện để đọc hết mấy bản tin đó, cũng ít thôi mà lại viết bằng tiếng Anh về đảng Lạc Hồng….
Tôi chỉ biết họ quy con tôi vào tội chống phá nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Theo tôi biết thì con tôi vào đảng Thăng Tiến đấu tranh cho sự đa đảng tại Việt Nam và tôi thấy với sự đấu tranh bất bạo động và công khai như thế thì tôi cho rằng việc làm như thế không có hại đến nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.
Việt Hùng: Bà có tin rằng con gái bà đang tuyên truyền chống nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam theo như lời buộc tội nói rằng đấy là tội danh?
Bà Trần Thị Lệ: Tôi cho rằng xã hội của Việt Nam như thế nào thì có lẽ là thế giới cũng đã biết rồi, còn "tuyên truyền chống phá nhà nước CHXHCNVN" thì thật ra ở đây có một sự không rõ ràng giữa khái niệm của đảng cộng sản và nhà nước. Tôi thì xác định một điều là con tôi là một người yêu nước, yêu Việt Nam. Còn bây giờ nước Việt Nam đang dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản. Thì nhà nước Việt Nam, người ta khái niệm nhà nước và đảng cộng sản đặt vào thành một, cho nên khi con tôi đấu tranh cho sự đa đảng và con tôi đứng ra thành lập đảng đối lập thì họ ghép nó vào chuyện chống phá nhà nước. Tức là coi như họ đã thống nhất khái niệm nhà nước và đảng cộng sản. Cho nên sự đấu tranh của con tôi trở thành rất khó khăn. Như anh biết, tự đá bóng, tự thổi còi thì nó không có gì tốt đẹp hết và những sự tham nhũng, suy thoái về lĩnh vực này lĩnh vực khác thì cũng do sự độc đảng.
Việt Hùng: Đây không phải là lần đầu tiên con gái bà là luật sư Lê Thị Công Nhân bị các cấp chính quyền bắt giữ cũng như thẩm vấn, trong nhiều lần thì con gái bà cũng bị câu lưu. Nếu như trong trường hợp có thể nói với con gái bà một điều gì thì bà phải nói điều gì ạ?
Bà Trần Thị Lệ: Nếu nói một điều gì thì tôi cũng xin lập lại là con gái tôi là một người công dân Việt Nam rất yêu đất nước Việt Nam của mình và muốn có một đất nước có một nền dân chủ thật sự, và Công Nhân đang đấu tranh cho điều đấy.
Việt Hùng: Với quý thính giả đang theo dõi cuộc nói chuyện quan tâm đến trường hợp của con gái bà thì bà có điều gì muốn bày tỏ hay không?
Bà Trần Thị Lệ: Tôi cũng xin nói, với một sự kiện gần đây thôi, tuy rằng nhỏ nhưng tôi muốn nói hôm nay là ngày 8/3 tại Việt Nam là ngày Quốc tế Phụ nữ, ngày mà người ta đấu tranh để có một sự bình đẳng, nói chung là để phụ nữ có quyền ngang bằng với nam giới và sau đó để người phụ nữ sống tốt đẹp hơn. Tôi cũng tôn vinh phụ nữ và con gái tôi cũng là một phụ nữ, không phải là là mẹ mà nói tốt cho con, mà con gái tôi là một người phụ nữ cũng có những hoạt động để có được một đất nước Việt Nam tốt đẹp hơn. Trong ngày phụ nữ này thì mọi người phụ nữ cũng được tôn vinh và sống một ngày hạnh phúc dưới sự chăm sóc của mọi người thì con tôi lại nằm trong trại tạm giam. Đó là một điều tôi thấy rất xót xa.
Việt Hùng: Thay mặt quý thính giả của đài Á Châu Tự Do, xin cám ơn bà Trần Thị Lệ, chúng tôi xin được chia sẻ những nghịch cảnh mà bà gia đình đang phải gánh chịu.
Bà Trần Thị Lệ: Cám ơn quý đài và cám ơn quý vị thính giả đang nghe đài.
Về trường hợp nữ Luật sư Lê Thị Công Nhân bị công an Hà Nội bắt giam hôm thứ Ba mồng 6-3 vừa qua, cập nhật tính cho đến chiều ngày thứ Năm ngày 8-3 tính theo giờ VN, phóng viên Việt Hùng của Ban Việt Ngữ RFA có cuộc trao đổi với bà Trần Thị Lệ, thân mẫu của luật sư Lê Thị Công Nhân, mời quí vị theo dõi.
Bà Trần Thị Lệ: Vâng, cho đến bây giờ kể từ lúc Công Nhân bị bắt tạm giam từ 10 giờ sáng ngày thứ Ba 6-3, tôi đi làm về lúc 12 giờ thì có thấy giấy nhắn tôi ra công an phường là nơi cháu đang còn ngồi làm việc thì may mắn tôi được gặp cháu trong khoảng thời gian rất ngắn.
Ngày hôm qua 7-3 tôi cũng đến công an phường để hỏi nơi tạm giam con gái tôi và các thủ tục thăm nuôi tiếp tế… thì họ bảo bây giờ họ còn đang xem xét, chưa đưa ra trại tạm giam, gia đình không được thăm, họ bảo nếu có tin gì thì họ sẽ thông báo cho tôi.
Việt Hùng: Bây giờ đang là chiều ngày thứ Năm 8-3 ở Hà Nội, bà nói rằng sáng hôm mùng 6-3 khi xảy ra vụ công an bắt giữ cô Lê Thị Công Nhân, bà có ra công an phường và được gặp con gái của bà, lúc đó cô Công Nhân có nói gì hay không thưa bà?
Bà Trần Thị Lệ: Lúc đó con gái tôi chỉ nói là quên mang theo cái khăn mặt bông, con gái tôi cũng nói là đã mang theo 100.000 đồng tiền Việt Nam, tôi có nói với cháu có cần lấy thêm vì con gái cũng cần chi phi… cho cá nhân nhưng cháu nói là thôi đủ rồi.
Như anh biết, thực ra lúc đó mẹ con tôi cũng không nói được gì nhiều với nhau, vì công an người ta ngồi đầy ở đó nên mình cũng chỉ được nói thế thôi.
Đến ngày hôm qua 7-3 tôi có hỏi đêm rồi con gái tôi con gái tôi ở đâu thì họ nói là vẫn còn ở Sở công an thành phố Hà Nội. Người công an khu vực có nói nếu có tin gì thì ông ta sẽ thông báo cho tôi ngay, thế nhưng cho đến bây giờ cũng chưa thấy thông báo gì.
Mới hồi nãy thôi tôi có ra công an phường để tìm gặp người phụ trách việc đấy thì họ nói là anh đó đi làm việc ở đâu đấy và không có ở nhiệm sở, tôi có hỏi số điện thoại thì họ bảo anh đó đã đổi số điện thoại mới rồi nên không có lưu lại số tại cơ quan công an phường vì thế đến giờ tôi cũng chưa liên lạc được.
Việt Hùng: Hôm qua họ trả lời là con gái bà đang bị giữ ở Sở công an Hà Nội?
Bà Trần Thị Lệ: Hồi hôm qua thì họ nói thế, đến bây giờ tôi cũng không tiếp tế được gì cho con. Tôi có mua thêm quần áo ấm cho cháu vì Hà Nội hiện đang trở lạnh, rất là rét… nhưng không biết làm sao để gửi vào cho cháu.
Việt Hùng: Theo bản tin của đài Truyền hình VTV1 loan tái vào tối ngày mùng 6-3 thì khi khám xét văn phòng luật sư Thiên Ân cũng như tư gia của luật sư Nguyễn Văn Đài và gia đình bà; các cấp chính quyền “đã tìm thấy một số tài liệu mang nội dung xuyên tạc tình hình đất nước, phỉ báng chống đối chế độ và nhiều tài liệu chỉ đạo để tổ chức tuyên truyền lôi kéo lực lượng chống đối”. Với những lời buộc tội như vậy, phản ứng của gia đình như thế nào thưa bà?
Bà Trần Thị Lệ: Thực ra việc làm của con gái tôi thì mọi người cũng đã biết, đó là một cuộc đấu tranh bất bạo động. Tôi thì thật ra cũng không có điều kiện để đọc hết mấy bản tin đó, cũng ít thôi mà lại viết bằng tiếng Anh về đảng Lạc Hồng….
Tôi chỉ biết họ quy con tôi vào tội chống phá nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam. Theo tôi biết thì con tôi vào đảng Thăng Tiến đấu tranh cho sự đa đảng tại Việt Nam và tôi thấy với sự đấu tranh bất bạo động và công khai như thế thì tôi cho rằng việc làm như thế không có hại đến nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam.
Việt Hùng: Bà có tin rằng con gái bà đang tuyên truyền chống nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam theo như lời buộc tội nói rằng đấy là tội danh?
Bà Trần Thị Lệ: Tôi cho rằng xã hội của Việt Nam như thế nào thì có lẽ là thế giới cũng đã biết rồi, còn "tuyên truyền chống phá nhà nước CHXHCNVN" thì thật ra ở đây có một sự không rõ ràng giữa khái niệm của đảng cộng sản và nhà nước. Tôi thì xác định một điều là con tôi là một người yêu nước, yêu Việt Nam. Còn bây giờ nước Việt Nam đang dưới sự lãnh đạo của đảng cộng sản. Thì nhà nước Việt Nam, người ta khái niệm nhà nước và đảng cộng sản đặt vào thành một, cho nên khi con tôi đấu tranh cho sự đa đảng và con tôi đứng ra thành lập đảng đối lập thì họ ghép nó vào chuyện chống phá nhà nước. Tức là coi như họ đã thống nhất khái niệm nhà nước và đảng cộng sản. Cho nên sự đấu tranh của con tôi trở thành rất khó khăn. Như anh biết, tự đá bóng, tự thổi còi thì nó không có gì tốt đẹp hết và những sự tham nhũng, suy thoái về lĩnh vực này lĩnh vực khác thì cũng do sự độc đảng.
Việt Hùng: Đây không phải là lần đầu tiên con gái bà là luật sư Lê Thị Công Nhân bị các cấp chính quyền bắt giữ cũng như thẩm vấn, trong nhiều lần thì con gái bà cũng bị câu lưu. Nếu như trong trường hợp có thể nói với con gái bà một điều gì thì bà phải nói điều gì ạ?
Bà Trần Thị Lệ: Nếu nói một điều gì thì tôi cũng xin lập lại là con gái tôi là một người công dân Việt Nam rất yêu đất nước Việt Nam của mình và muốn có một đất nước có một nền dân chủ thật sự, và Công Nhân đang đấu tranh cho điều đấy.
Việt Hùng: Với quý thính giả đang theo dõi cuộc nói chuyện quan tâm đến trường hợp của con gái bà thì bà có điều gì muốn bày tỏ hay không?
Bà Trần Thị Lệ: Tôi cũng xin nói, với một sự kiện gần đây thôi, tuy rằng nhỏ nhưng tôi muốn nói hôm nay là ngày 8/3 tại Việt Nam là ngày Quốc tế Phụ nữ, ngày mà người ta đấu tranh để có một sự bình đẳng, nói chung là để phụ nữ có quyền ngang bằng với nam giới và sau đó để người phụ nữ sống tốt đẹp hơn. Tôi cũng tôn vinh phụ nữ và con gái tôi cũng là một phụ nữ, không phải là là mẹ mà nói tốt cho con, mà con gái tôi là một người phụ nữ cũng có những hoạt động để có được một đất nước Việt Nam tốt đẹp hơn. Trong ngày phụ nữ này thì mọi người phụ nữ cũng được tôn vinh và sống một ngày hạnh phúc dưới sự chăm sóc của mọi người thì con tôi lại nằm trong trại tạm giam. Đó là một điều tôi thấy rất xót xa.
Việt Hùng: Thay mặt quý thính giả của đài Á Châu Tự Do, xin cám ơn bà Trần Thị Lệ, chúng tôi xin được chia sẻ những nghịch cảnh mà bà gia đình đang phải gánh chịu.
Bà Trần Thị Lệ: Cám ơn quý đài và cám ơn quý vị thính giả đang nghe đài.
Friday, January 12, 2007
Muốn dân chủ cần thay đổi cả xác lẫn hồn!
Lão Làng, X-cafevn.org
Như tác giả J. Sài Gòn đã phân tích, tư duy dân chủ đã bị làm cho mờ nhạt trong chế độ Cộng Sản, một xã hội phong kiến trá hình. Nhưng nguồn cơn của tư duy "tuân phục" lại xuất phát từ nền Văn hóa lâu đời của dân tộc.
Nho giáo phong kiến
Đã nói đến chế độ phong kiến thì ta lập tức liên tưởng đến cái ý thức hệ chi phối xã hội đó là hệ tư tưởng Nho Giáo hay còn gọi là Khổng Giáo, một hệ tư tưởng áp đặt nặng nề những thành kiến xã hội lên từng cá nhân với những nguyên tắc đạo đức nổi tiếng được ghi trong Ngũ Kinh của "Vạn thế sư biểu" Khổng Phu Tử, được coi là Thánh ngôn trong thời đó như:
- Quân, sư, phụ
- Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ.
- Tam thập nhi lập (三十而立)
- Tứ thập nhi bất hoặc (四十不惑)
- Ngũ thập nhi tri thiên mệnh (五十而知天命)
- Lục thập nhi nhĩ thuận (六十而耳順)
- Thất thập nhi tòng tâm dục bất du củ (七十而從心欲，不踰矩)
(Luận Ngữ)
Và sau này tư tưởng Nho gia của Khổng Tử được các học trò cũng rất nổi tiếng của ông như Tăng Tử , Mạnh Tử... phát triển thêm trong các bộ sách gọi là Tứ Thư.
Đó là một học thuyết chính trị nhằm tổ chức xã hội. Để tổ chức xã hội phong kiến ở buổi còn hoang sơ có hiệu quả, điều quan trọng nhất là phải đào tạo cho được người cai trị kiểu mẫu - người lý tưởng này gọi là quân tử (quân = kẻ làm vua, quân tử = chỉ tầng lớp trên trong xã hội, phân biệt với "tiểu nhân", những người thấp kém về điạ vị xã hội; sau "quân tử" còn chỉ cả phẩm chất đạo đức: những người cao thượng, phẩm chất tốt đẹp, phân biệt với "tiểu nhân" là những người thiếu đạo đức hoặc đạo đức chưa hoàn thiện. Điều này có thể được lí giải bởi đối tượng mà Nho giáo hướng đến trước tiên là những người cầm quyền) đặc biệt được phát triển trong thời Hán nhằm đề cao quyền lực của giai cấp thống trị. Thiên Tử là con trời, dùng "lễ trị" để che đậy "pháp trị".
Con người trong xã hội khi đó trước tiên phải biết "tu thân" sau là "hành đạo" theo những chuẩn mực đạo đức khắt khe của Đạo Khổng như Tam Cương, Ngũ Thường, Tứ Đức, Tam Tòng...tất cả chỉ nhằm phục vụ cho mục đích cai trị của chế độ.
Tính "phi dân chủ" và hệ quả của nó còn thể hiện sâu sắc ở tư tưởng "bá quyền", coi khinh các dân tộc khác, coi mình là trung tâm còn "tứ di" xung quanh đều là "bỉ lậu" cả. Khổng Tử nói: "Các nước Di, Địch, dù có vua nhưng cũng không bằng Hoa Hạ (Trung Hoa) không có vua" (sách Luận ngữ). Tính phi dân chủ còn được thể hiện ở chỗ coi thường người dân, đặc biệt là phụ nữ. Khổng Tử gọi dân thường là "tiểu nhân", đối lập với người "quân tử". Còn đối với phụ nữ, ông nói: "Chỉ hạng đàn bà và tiểu nhân là khó dạy. Gần thì họ nhờn, xa thì họ oán" (sách Luận ngữ).
Tính "nguyên tắc" được thể hiện ở học thuyết "chính danh". Tất cả phải có tôn ti, tất cả phải làm việc theo đúng bổn phận của mình. Hạn chế vai trò của văn hóa sao cho có lợi cho chế độ phong kiến. Quan hệ nam nữ bị giới hạn một cách quá đáng: "nam nữ thụ thụ bất thân". Đề cao nam, hạ thấp nữ: "nam tôn, nữ ti", "dương thiện, âm ác".
Ở Việt Nam
Ở nước Việt Nam nông nghiệp, thời phong kiến Nho Giáo được thâm nhập theo con đường bành trướng, cát cứ của Trung Quốc. Xã hội phong kiến Việt Nam thụ động chấp nhận hệ tư tưởng Nho giáo Trung Hoa còn tầng lớp bình dân lại có những thay đổi và kết hợp hài hòa với bản sắc văn hóa bản địa. Vương quyền ở nước Nam đóng một vai trò quan trọng, trong khi văn hóa Trung Quốc đề cao gia đình hơn dòng họ thì văn hóa Việt Nam lại đề cao dòng họ hơn gia đình. Mỗi dòng họ có một trưởng họ, nhà thờ họ và những ngày giỗ họ. Bởi vì vương quyền đóng vai trò quan trọng trong xã hội nên có một hệ thống quan hệ thứ bậc rất phức tạp. Trong xã hội Việt Nam, có chín kiểu quan hệ họ hàng gần xa riêng biệt (cửu tộc). Đến nay vẫn thấy ở nhiều nơi có ba, bốn thế hệ sống trong cùng một mái nhà.
Các chế độ cai trị phong kiến mặc dầu phát triển trên nền tảng của đạo Khổng nhưng chỉ chú trọng vào những tư tưởng và nguyên tắc có lợi cho sự cai trị của mình và thường coi nhẹ hoặc gạt bỏ những giáo lý nhân sinh vốn hướng đến sự chăm lo cho người dân, đặc biệt khi nhân giống và phát triển ở môi trường văn hóa làng xã ở Việt nam thì Nho giáo càng bị lạm dụng, tư duy "dân là chủ của thần" ít khi được nhắc đến.
Lời kết
Tác giả J. Sài Gòn trong bài viết đã nói lên khá đầy đủ về tính "phi dân chủ" trong chế độ ĐCS cai trị và việc tiến tới xóa bỏ chế độ này là việc làm hoàn toàn đúng đắn như ta gỡ bỏ cái xác, tuy nhiên còn một việc vô cùng quan trọng khác trên con đường Dân chủ còn dài đằng đẵng đó là cần thay đổi tư duy dân tộc là đổi mới cái hồn.
Muốn thay đổi tư duy dân tộc không thể chỉ là dùng những bài viết, những lời tuyên truyền suông mà phải thực sự thay đổi ngay trong từng gia đình, từng mái nhà. Những tư duy lạc hậu mang âm hưởng phong kiến như: "Con cãi cha mẹ trăm đường con hư", "Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy", "Trọng nam, khinh nữ", "Tôn trưởng, khinh thứ", "Thuyền theo lái, gái theo chồng", "Sống lâu lên lão làng", v.v... cần được dần loại bỏ hoặc thay đổi.
Xác mới hồn mới, dân chủ tự do mong lắm thay!
Nho giáo phong kiến
Đã nói đến chế độ phong kiến thì ta lập tức liên tưởng đến cái ý thức hệ chi phối xã hội đó là hệ tư tưởng Nho Giáo hay còn gọi là Khổng Giáo, một hệ tư tưởng áp đặt nặng nề những thành kiến xã hội lên từng cá nhân với những nguyên tắc đạo đức nổi tiếng được ghi trong Ngũ Kinh của "Vạn thế sư biểu" Khổng Phu Tử, được coi là Thánh ngôn trong thời đó như:
- Quân, sư, phụ
- Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ.
- Tam thập nhi lập (三十而立)
- Tứ thập nhi bất hoặc (四十不惑)
- Ngũ thập nhi tri thiên mệnh (五十而知天命)
- Lục thập nhi nhĩ thuận (六十而耳順)
- Thất thập nhi tòng tâm dục bất du củ (七十而從心欲，不踰矩)
(Luận Ngữ)
Và sau này tư tưởng Nho gia của Khổng Tử được các học trò cũng rất nổi tiếng của ông như Tăng Tử , Mạnh Tử... phát triển thêm trong các bộ sách gọi là Tứ Thư.
Đó là một học thuyết chính trị nhằm tổ chức xã hội. Để tổ chức xã hội phong kiến ở buổi còn hoang sơ có hiệu quả, điều quan trọng nhất là phải đào tạo cho được người cai trị kiểu mẫu - người lý tưởng này gọi là quân tử (quân = kẻ làm vua, quân tử = chỉ tầng lớp trên trong xã hội, phân biệt với "tiểu nhân", những người thấp kém về điạ vị xã hội; sau "quân tử" còn chỉ cả phẩm chất đạo đức: những người cao thượng, phẩm chất tốt đẹp, phân biệt với "tiểu nhân" là những người thiếu đạo đức hoặc đạo đức chưa hoàn thiện. Điều này có thể được lí giải bởi đối tượng mà Nho giáo hướng đến trước tiên là những người cầm quyền) đặc biệt được phát triển trong thời Hán nhằm đề cao quyền lực của giai cấp thống trị. Thiên Tử là con trời, dùng "lễ trị" để che đậy "pháp trị".
Con người trong xã hội khi đó trước tiên phải biết "tu thân" sau là "hành đạo" theo những chuẩn mực đạo đức khắt khe của Đạo Khổng như Tam Cương, Ngũ Thường, Tứ Đức, Tam Tòng...tất cả chỉ nhằm phục vụ cho mục đích cai trị của chế độ.
Tính "phi dân chủ" và hệ quả của nó còn thể hiện sâu sắc ở tư tưởng "bá quyền", coi khinh các dân tộc khác, coi mình là trung tâm còn "tứ di" xung quanh đều là "bỉ lậu" cả. Khổng Tử nói: "Các nước Di, Địch, dù có vua nhưng cũng không bằng Hoa Hạ (Trung Hoa) không có vua" (sách Luận ngữ). Tính phi dân chủ còn được thể hiện ở chỗ coi thường người dân, đặc biệt là phụ nữ. Khổng Tử gọi dân thường là "tiểu nhân", đối lập với người "quân tử". Còn đối với phụ nữ, ông nói: "Chỉ hạng đàn bà và tiểu nhân là khó dạy. Gần thì họ nhờn, xa thì họ oán" (sách Luận ngữ).
Tính "nguyên tắc" được thể hiện ở học thuyết "chính danh". Tất cả phải có tôn ti, tất cả phải làm việc theo đúng bổn phận của mình. Hạn chế vai trò của văn hóa sao cho có lợi cho chế độ phong kiến. Quan hệ nam nữ bị giới hạn một cách quá đáng: "nam nữ thụ thụ bất thân". Đề cao nam, hạ thấp nữ: "nam tôn, nữ ti", "dương thiện, âm ác".
Ở Việt Nam
Ở nước Việt Nam nông nghiệp, thời phong kiến Nho Giáo được thâm nhập theo con đường bành trướng, cát cứ của Trung Quốc. Xã hội phong kiến Việt Nam thụ động chấp nhận hệ tư tưởng Nho giáo Trung Hoa còn tầng lớp bình dân lại có những thay đổi và kết hợp hài hòa với bản sắc văn hóa bản địa. Vương quyền ở nước Nam đóng một vai trò quan trọng, trong khi văn hóa Trung Quốc đề cao gia đình hơn dòng họ thì văn hóa Việt Nam lại đề cao dòng họ hơn gia đình. Mỗi dòng họ có một trưởng họ, nhà thờ họ và những ngày giỗ họ. Bởi vì vương quyền đóng vai trò quan trọng trong xã hội nên có một hệ thống quan hệ thứ bậc rất phức tạp. Trong xã hội Việt Nam, có chín kiểu quan hệ họ hàng gần xa riêng biệt (cửu tộc). Đến nay vẫn thấy ở nhiều nơi có ba, bốn thế hệ sống trong cùng một mái nhà.
Các chế độ cai trị phong kiến mặc dầu phát triển trên nền tảng của đạo Khổng nhưng chỉ chú trọng vào những tư tưởng và nguyên tắc có lợi cho sự cai trị của mình và thường coi nhẹ hoặc gạt bỏ những giáo lý nhân sinh vốn hướng đến sự chăm lo cho người dân, đặc biệt khi nhân giống và phát triển ở môi trường văn hóa làng xã ở Việt nam thì Nho giáo càng bị lạm dụng, tư duy "dân là chủ của thần" ít khi được nhắc đến.
Lời kết
Tác giả J. Sài Gòn trong bài viết đã nói lên khá đầy đủ về tính "phi dân chủ" trong chế độ ĐCS cai trị và việc tiến tới xóa bỏ chế độ này là việc làm hoàn toàn đúng đắn như ta gỡ bỏ cái xác, tuy nhiên còn một việc vô cùng quan trọng khác trên con đường Dân chủ còn dài đằng đẵng đó là cần thay đổi tư duy dân tộc là đổi mới cái hồn.
Muốn thay đổi tư duy dân tộc không thể chỉ là dùng những bài viết, những lời tuyên truyền suông mà phải thực sự thay đổi ngay trong từng gia đình, từng mái nhà. Những tư duy lạc hậu mang âm hưởng phong kiến như: "Con cãi cha mẹ trăm đường con hư", "Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy", "Trọng nam, khinh nữ", "Tôn trưởng, khinh thứ", "Thuyền theo lái, gái theo chồng", "Sống lâu lên lão làng", v.v... cần được dần loại bỏ hoặc thay đổi.
Xác mới hồn mới, dân chủ tự do mong lắm thay!
Thursday, January 11, 2007
Việt Nam thiếu gì? Lý thuyết dân chủ hay văn hóa thực hành dân chủ?
DuyAnh và tqvn2004 hợp tác sản xuất tại X-cafevn.org
_________________________________
Thành viên Marx-Popper viết:
Tuy nhiên, với một cái nhìn rất chủ quan và có phần phiến diện của mình (do tôi không có được điều kiện tiếp xúc và trao đổi trực tiếp với đủ mọi thành phần kiều bào Việt Nam ở hải ngoại) tôi cho rằng sự hiểu biết của kiều bào còn khá nhiều hạn chế.
Khi đưa ra nhận định trên, tôi không dựa trên cơ sở đánh giá và so sánh giữa người Việt Nam ở trong nước và ở ngoài nước mà đánh giá dựa trên cơ sở những thành viên xuất hiện trên x-cafe, trên các diễn đàn có đông đảo kiều bào mà tôi được tham gia, những bài viết trên BBC, talawas, Đàn Chim Việt...
Thứ nhất, ngay tại trên x-cafe này những kiến thức cũng như sự hiểu biết về dân chủ và chính trị của các thành viên ở trong nước tôi nghĩ rằng không thua kém gì các thành viên ở nước ngoài, thậm chí còn vượt trội hơn nếu như họ chịu khó tìm hiểu.
Những kiến thức mà các thành viên ở nước ngoài mang vào cuộc tranh luận thường là những kinh nghiệm thực tế của bản thân hơn là sự hiểu biết sâu sắc về các nguyên lý của dân chủ. Lẽ dĩ nhiên đánh giá này khá chủ quan bởi vì trong x-cafe tôi là một trong những người hiếm hoi tìm hiểu những nguyên lý về dân chủ.
Thứ hai, trên các cơ quan truyền thông đại chúng khác như BBC, talawas, Đàn Chim Việt thì những tên tuổi xuất hiện với những bài viết chứng tỏ hiểu biết sâu sắc về chính trị cũng như dân chủ đa phần xuất phát từ trong nước hoặc những du học sinh ở nước ngoài hơn là từ kiều bào ở nước ngoài. Tôi cũng có đọc một số tờ báo của kiều bào ở Mỹ trên mạng thì phần bình luận chính trị của nó ví dụ như của Ngô Nhân Dụng cũng không vượt trội hơn so với những bài bình luận của những người trong nước viết về chính trị là bao nhiêu.
Thứ ba, tôi cố công trao đổi và tìm hiểu về dân chủ với những người trong và ngoài nước mà tôi từng quen biết thì nhận thấy rằng những người hiểu biết tốt về triết học, chính trị và dân chủ phần lớn là các nghiên cứu sinh đang du học ở nước ngoài. Đánh giá này hiện nay rất chủ quan bởi vì môi trường mà tôi tiếp xúc rất hạn hẹp. Có thể có rất nhiều kiều bào có được sự hiểu biết rất sâu sắc và nền tảng về dân chủ cũng như các vấn đề chính trị nhưng họ im lặng và không lên tiếng.
Tóm lại, với sự cảm nhận và đánh giá rất chủ quan (có thể có phần phiến diện mặc dù tôi cố tránh điều đó) thì những trào lưu về tư tưởng dân chủ lại xuất phát từ chính trí thức trong nước hơn là kiều bào. Có thể những tư tưởng đó rất bình thường, không có gì mới mẻ đối với kiều bào nên họ biết mà không muốn nói. Cũng có thể họ không có thời gian để tìm hiểu và cũng không có nhu cầu để tìm hiểu.
Đưa ra topic này tôi không muốn tranh cãi xem ai giỏi hơn ai mà chỉ đơn thuần là cố gắng tìm cách lý giải mọi việc. Những nhận định trên rất có thể là những đánh giá sai lầm nhưng tôi vẫn nghĩ rằng cần phải nói ra điều này.
_________________________________
Xin chào bạn Marx-Popper,
Những điều bạn nêu ở trên rất đáng suy ngẫm! Tuy phần nào đồng tình với những nhận định trên, tôi vẫn muốn trao đổi với bạn những suy nghĩ của mình. Tôi cũng muốn nhấn mạnh cái ý không phải là chúng ta tranh luận để xem ai giỏi hơn ai, điều này hoàn toàn không cần thiết, mà để cố gắng lý giải sự việc.
Thứ nhất, tôi muốn nói về nhu cầu. Các bạn trí thức trong nước và các du học sinh có nhu cầu tìm hiểu về dân chủ nên cố gắng học hỏi, tìm tòi sách vở để nghiên cứu thêm về các khái niệm dân chủ đúng đắn nên kiến thức có phần phong phú hơn. Tuy nhiên phần lớn chỉ là kiến thức lý thuyết thuần tuý. Đây tôi chỉ nói thành phần cất công tìm hiểu thôi, còn đại đa số người dân trong nước thì vẫn hoàn toàn mù mờ với những khái niệm này, đơn giản là vì họ không biết đến những khái niệm này, và nếu có thì cũng không tin rằng những khái niệm này sẽ tạo ra cuộc sống tốt đẹp hơn cho gia đình mình.
Thứ hai, tôi muốn nói về sự chuyên môn hóa thường thấy ở các quốc gia phát triển. Vâng, lĩnh vực chính trị cũng có sự chuyên môn hóa giống như tất cả các lĩnh vực khác, bạn ạ! Chúng ta có thể tạm chia một xã hội bất kỳ thành hai nhóm người: Nhóm thứ nhất là những chính trị gia, triết gia, luật sư hay đơn giản là những người có hứng thú với bộ môn này. Những người này "ăn chính trị, ngủ chính trị", công việc của họ xoay quanh chính trị. Họ là những người đọc rất nhiều sách vở, được đào tạo bài bản qua những lớp đào tạo chính quy và do đó, kiến thức chính trị của họ thì thật hết chỗ chê! Diễn đàn X-cafe của chúng ta có lẽ chưa được hân hạnh đón tiếp một thành viên như vậy.
Nhóm thứ hai là những người "bình thường" như bạn và tôi, những người có lẽ cả đời không đụng tới một cuốn sách phê phán Marx, và cũng chẳng biết tới Jonh Stuart Mill hay Jean Jacques Rousseau là ai... Đối với nhóm thứ hai, lý thuyết tự do - dân chủ có thể là cái gì đó xa vời, tuy nhiên chúng ta không thể kết luận rằng họ không hiểu biết gì về dân chủ. Hàng ngày, kiều bào Việt Nam được sống, được hít thở không khí tự do - dân chủ ở nhiều quốc gia phát triển trên thế giới, và có thể nói họ được "thực hành" khái niệm dân chủ trong cuộc sống nên trong tiềm thức đã sẵn có những tư tưởng dân chủ và họ hành động theo tinh thần dân chủ, nhiều khi một cách vô thức.
Khi đã phân chia hai nhóm như vậy, tôi có thể mạnh dạn kết luận rằng bạn đang so sánh "cam với táo"": Bạn lấy nhóm thứ nhất của xã hội trong nước để so với nhóm thứ hai của kiều bào. Bạn lấy những người được coi là tinh hoa của xã hội trong nước (sinh viên du học, những nhà nghiên cứu chính trị...) để so sánh với toàn thể kiều bào ở nước ngoài, đó là một cách so sánh không công bằng. Nếu dùng cách so sánh tương tự, tôi tin rằng bạn cũng có thể kết luận người Việt hiểu rõ về dân chủ hơn là người Mỹ. Nếu hỏi một người Mỹ về định nghĩa tự do - dân chủ, anh / chị ta có thể ấp úng, nhưng nếu bạn hỏi về cách hành xử của anh / chị ta trong một xã hội tự do - dân chủ, bạn sẽ ngạc nhiên đấy!
Tôi xin kể cho bạn nghe câu chuyện thật trong gia đình tôi. Tôi có một cô con gái đang học năm thứ ba đại học. Trưởng thành ở bên Mỹ nên sự suy nghĩ của cháu hoàn toàn độc lập đối với tôi. Hai bố con nhiều khi tranh cãi nẩy lửa về chính trị và những vấn đề xã hội nói chung. Tôi thì tham gia hoạt động đảng Cộng Hòa, còn cháu thì theo phe Dân Chủ.
Một điều tôi nhận xét là ở bên Mỹ không có chuyện sùng bái cá nhân. Tổng thống làm không hợp ý là dân có quyền phản đối kịch liệt. Cháu luôn luôn tham dự các cuộc biểu tình chống chiến tranh Iraq mỗi khi có dịp.
Trong lớp học cũng vậy, học sinh sinh viên được huấn luyện từ nhỏ tinh thần chỉ trích và tự do ngôn luận. Những ai đã từng học trường lớp tại Mỹ hẳn nhiên biết câu nói thường xuyên của thầy cô là: "Không có câu hỏi nào dốt hết mà chỉ có những câu trả lời ngu xuẩn". Ý là khuyến khích các học sinh phát biểu lên những thắc mắc của mình. Thầy cô không trả lời được, thường hẹn lại hôm sau để về nghiên cứu thêm.
Chuyện mới xảy ra tuần trước là cháu hiện có đi làm thêm tại một tiệm bán mỹ phẩm trong một khu thương xá cũng tương đối an ninh và tốt. Hàng đêm vào khoảng 10 tối, cháu có nhiệm vụ đi bỏ rác vào thùng rác chung của thương xá. Cách đây ba hôm, một đêm cháu cùng với một cô bạn đi bỏ rác, đi qua cái quán rượu cùng dãy thì bị một tên say rượu trong quán đi ra cửa sau, tự dưng tạt bia vào hai cô rồi chạy vào trong quán.
Cô bạn thì khuyên bỏ qua đi nhưng cháu nhất định không chịu vì cảm thấy bị "vi phạm nhân quyền". Cháu gọi 911 và 5 phút sau 2 xe cảnh sát tới. Hai cô trình bày sự việc. Cảnh sát hỏi có nhận dạng được thủ phạm hay không? Cháu nói chắc chắn sẽ nhận dạng được.
Cảnh sát lập tức làm việc với chủ quán và đưa hai cô vào trong quán rượu. Cháu kể lại là thấy "cái thằng say rượu" còn đang giả bộ nhảy với bạn gái. Cháu chỉ điểm cho cảnh sát. Cảnh sát hỏi cháu có muốn "press charges" (khiếu nại, truy tố) hay không? Nếu press charges, có khả năng tay đó phải đền tiền và bị tù vì tội "assault" (tấn công).
Cháu trả lời tay đó đã "ruin" (lảm hỏng) một ngày của cháu nên chỉ muốn cảnh sát đe dọa và tống cổ "nó" ra khỏi quán rượu và "ruin" lại ngày vui của nó. Ngoài ra cháu, và những người khác, không muốn mỗi lần đi qua quán rượu phải bị hãi sợ vì những thành phần như vậy.
Hôm sau. cảnh sát đến báo cáo lại với cháu là tối hôm đó, họ còng tay tên say rượu và thẩm vấn tại chỗ. Ban đầu hắn chối và cảnh sát đưa ra hai điều kiện: một là bị nhốt tại bót tối hôm đó, hai là nhận tội và bị "kick" ra khỏi quán rượu, phải kêu taxi về nhà ngay, không được lái xe. Cuối cùng hắn đã nhận tội.
Câu chuyện này tôi hi vọng đã chứng minh là con gái của tôi không cần thiết phải biết "thế nào là dân chủ, nhân quyền" trên lý thuyết mà chỉ hành động theo những sự suy nghĩ mà cháu cảm thấy đúng nhất:
- Không ai có quyền xâm phạm đến quyền tự do cá nhân của một người khác.
- Mọi công dân đều có quyền được bảo vệ về các nhân quyền của mình.
- Cảnh sát có nhiệm vụ thi hành pháp luật và bảo vệ quyền tự do của người dân.
Ngẫm cho cùng, những khái niệm về tự do - dân chủ - nhân quyền chẳng qua cũng phù hợp với những gì hợp lý nhất trong sự giao tiếp, tương tác giữa các cá nhân và bộ phận trong một xã hội. Xã hội Việt Nam chưa chắc đã thiếu những lý thuyết về dân chủ, có chăng, chúng ta đang thiếu văn hóa thực hành dân chủ mà thôi! Nếu người Việt Nam ai cũng dũng cảm đấu tranh trước cái xấu, trước những bất công của xã hội, tôi tin rằng xã hội tự nó sẽ trở nên tự do và dân chủ!
_________________________________
Thành viên Marx-Popper viết:
Tuy nhiên, với một cái nhìn rất chủ quan và có phần phiến diện của mình (do tôi không có được điều kiện tiếp xúc và trao đổi trực tiếp với đủ mọi thành phần kiều bào Việt Nam ở hải ngoại) tôi cho rằng sự hiểu biết của kiều bào còn khá nhiều hạn chế.
Khi đưa ra nhận định trên, tôi không dựa trên cơ sở đánh giá và so sánh giữa người Việt Nam ở trong nước và ở ngoài nước mà đánh giá dựa trên cơ sở những thành viên xuất hiện trên x-cafe, trên các diễn đàn có đông đảo kiều bào mà tôi được tham gia, những bài viết trên BBC, talawas, Đàn Chim Việt...
Thứ nhất, ngay tại trên x-cafe này những kiến thức cũng như sự hiểu biết về dân chủ và chính trị của các thành viên ở trong nước tôi nghĩ rằng không thua kém gì các thành viên ở nước ngoài, thậm chí còn vượt trội hơn nếu như họ chịu khó tìm hiểu.
Những kiến thức mà các thành viên ở nước ngoài mang vào cuộc tranh luận thường là những kinh nghiệm thực tế của bản thân hơn là sự hiểu biết sâu sắc về các nguyên lý của dân chủ. Lẽ dĩ nhiên đánh giá này khá chủ quan bởi vì trong x-cafe tôi là một trong những người hiếm hoi tìm hiểu những nguyên lý về dân chủ.
Thứ hai, trên các cơ quan truyền thông đại chúng khác như BBC, talawas, Đàn Chim Việt thì những tên tuổi xuất hiện với những bài viết chứng tỏ hiểu biết sâu sắc về chính trị cũng như dân chủ đa phần xuất phát từ trong nước hoặc những du học sinh ở nước ngoài hơn là từ kiều bào ở nước ngoài. Tôi cũng có đọc một số tờ báo của kiều bào ở Mỹ trên mạng thì phần bình luận chính trị của nó ví dụ như của Ngô Nhân Dụng cũng không vượt trội hơn so với những bài bình luận của những người trong nước viết về chính trị là bao nhiêu.
Thứ ba, tôi cố công trao đổi và tìm hiểu về dân chủ với những người trong và ngoài nước mà tôi từng quen biết thì nhận thấy rằng những người hiểu biết tốt về triết học, chính trị và dân chủ phần lớn là các nghiên cứu sinh đang du học ở nước ngoài. Đánh giá này hiện nay rất chủ quan bởi vì môi trường mà tôi tiếp xúc rất hạn hẹp. Có thể có rất nhiều kiều bào có được sự hiểu biết rất sâu sắc và nền tảng về dân chủ cũng như các vấn đề chính trị nhưng họ im lặng và không lên tiếng.
Tóm lại, với sự cảm nhận và đánh giá rất chủ quan (có thể có phần phiến diện mặc dù tôi cố tránh điều đó) thì những trào lưu về tư tưởng dân chủ lại xuất phát từ chính trí thức trong nước hơn là kiều bào. Có thể những tư tưởng đó rất bình thường, không có gì mới mẻ đối với kiều bào nên họ biết mà không muốn nói. Cũng có thể họ không có thời gian để tìm hiểu và cũng không có nhu cầu để tìm hiểu.
Đưa ra topic này tôi không muốn tranh cãi xem ai giỏi hơn ai mà chỉ đơn thuần là cố gắng tìm cách lý giải mọi việc. Những nhận định trên rất có thể là những đánh giá sai lầm nhưng tôi vẫn nghĩ rằng cần phải nói ra điều này.
_________________________________
Xin chào bạn Marx-Popper,
Những điều bạn nêu ở trên rất đáng suy ngẫm! Tuy phần nào đồng tình với những nhận định trên, tôi vẫn muốn trao đổi với bạn những suy nghĩ của mình. Tôi cũng muốn nhấn mạnh cái ý không phải là chúng ta tranh luận để xem ai giỏi hơn ai, điều này hoàn toàn không cần thiết, mà để cố gắng lý giải sự việc.
Thứ nhất, tôi muốn nói về nhu cầu. Các bạn trí thức trong nước và các du học sinh có nhu cầu tìm hiểu về dân chủ nên cố gắng học hỏi, tìm tòi sách vở để nghiên cứu thêm về các khái niệm dân chủ đúng đắn nên kiến thức có phần phong phú hơn. Tuy nhiên phần lớn chỉ là kiến thức lý thuyết thuần tuý. Đây tôi chỉ nói thành phần cất công tìm hiểu thôi, còn đại đa số người dân trong nước thì vẫn hoàn toàn mù mờ với những khái niệm này, đơn giản là vì họ không biết đến những khái niệm này, và nếu có thì cũng không tin rằng những khái niệm này sẽ tạo ra cuộc sống tốt đẹp hơn cho gia đình mình.
Thứ hai, tôi muốn nói về sự chuyên môn hóa thường thấy ở các quốc gia phát triển. Vâng, lĩnh vực chính trị cũng có sự chuyên môn hóa giống như tất cả các lĩnh vực khác, bạn ạ! Chúng ta có thể tạm chia một xã hội bất kỳ thành hai nhóm người: Nhóm thứ nhất là những chính trị gia, triết gia, luật sư hay đơn giản là những người có hứng thú với bộ môn này. Những người này "ăn chính trị, ngủ chính trị", công việc của họ xoay quanh chính trị. Họ là những người đọc rất nhiều sách vở, được đào tạo bài bản qua những lớp đào tạo chính quy và do đó, kiến thức chính trị của họ thì thật hết chỗ chê! Diễn đàn X-cafe của chúng ta có lẽ chưa được hân hạnh đón tiếp một thành viên như vậy.
Nhóm thứ hai là những người "bình thường" như bạn và tôi, những người có lẽ cả đời không đụng tới một cuốn sách phê phán Marx, và cũng chẳng biết tới Jonh Stuart Mill hay Jean Jacques Rousseau là ai... Đối với nhóm thứ hai, lý thuyết tự do - dân chủ có thể là cái gì đó xa vời, tuy nhiên chúng ta không thể kết luận rằng họ không hiểu biết gì về dân chủ. Hàng ngày, kiều bào Việt Nam được sống, được hít thở không khí tự do - dân chủ ở nhiều quốc gia phát triển trên thế giới, và có thể nói họ được "thực hành" khái niệm dân chủ trong cuộc sống nên trong tiềm thức đã sẵn có những tư tưởng dân chủ và họ hành động theo tinh thần dân chủ, nhiều khi một cách vô thức.
Khi đã phân chia hai nhóm như vậy, tôi có thể mạnh dạn kết luận rằng bạn đang so sánh "cam với táo"": Bạn lấy nhóm thứ nhất của xã hội trong nước để so với nhóm thứ hai của kiều bào. Bạn lấy những người được coi là tinh hoa của xã hội trong nước (sinh viên du học, những nhà nghiên cứu chính trị...) để so sánh với toàn thể kiều bào ở nước ngoài, đó là một cách so sánh không công bằng. Nếu dùng cách so sánh tương tự, tôi tin rằng bạn cũng có thể kết luận người Việt hiểu rõ về dân chủ hơn là người Mỹ. Nếu hỏi một người Mỹ về định nghĩa tự do - dân chủ, anh / chị ta có thể ấp úng, nhưng nếu bạn hỏi về cách hành xử của anh / chị ta trong một xã hội tự do - dân chủ, bạn sẽ ngạc nhiên đấy!
Tôi xin kể cho bạn nghe câu chuyện thật trong gia đình tôi. Tôi có một cô con gái đang học năm thứ ba đại học. Trưởng thành ở bên Mỹ nên sự suy nghĩ của cháu hoàn toàn độc lập đối với tôi. Hai bố con nhiều khi tranh cãi nẩy lửa về chính trị và những vấn đề xã hội nói chung. Tôi thì tham gia hoạt động đảng Cộng Hòa, còn cháu thì theo phe Dân Chủ.
Một điều tôi nhận xét là ở bên Mỹ không có chuyện sùng bái cá nhân. Tổng thống làm không hợp ý là dân có quyền phản đối kịch liệt. Cháu luôn luôn tham dự các cuộc biểu tình chống chiến tranh Iraq mỗi khi có dịp.
Trong lớp học cũng vậy, học sinh sinh viên được huấn luyện từ nhỏ tinh thần chỉ trích và tự do ngôn luận. Những ai đã từng học trường lớp tại Mỹ hẳn nhiên biết câu nói thường xuyên của thầy cô là: "Không có câu hỏi nào dốt hết mà chỉ có những câu trả lời ngu xuẩn". Ý là khuyến khích các học sinh phát biểu lên những thắc mắc của mình. Thầy cô không trả lời được, thường hẹn lại hôm sau để về nghiên cứu thêm.
Chuyện mới xảy ra tuần trước là cháu hiện có đi làm thêm tại một tiệm bán mỹ phẩm trong một khu thương xá cũng tương đối an ninh và tốt. Hàng đêm vào khoảng 10 tối, cháu có nhiệm vụ đi bỏ rác vào thùng rác chung của thương xá. Cách đây ba hôm, một đêm cháu cùng với một cô bạn đi bỏ rác, đi qua cái quán rượu cùng dãy thì bị một tên say rượu trong quán đi ra cửa sau, tự dưng tạt bia vào hai cô rồi chạy vào trong quán.
Cô bạn thì khuyên bỏ qua đi nhưng cháu nhất định không chịu vì cảm thấy bị "vi phạm nhân quyền". Cháu gọi 911 và 5 phút sau 2 xe cảnh sát tới. Hai cô trình bày sự việc. Cảnh sát hỏi có nhận dạng được thủ phạm hay không? Cháu nói chắc chắn sẽ nhận dạng được.
Cảnh sát lập tức làm việc với chủ quán và đưa hai cô vào trong quán rượu. Cháu kể lại là thấy "cái thằng say rượu" còn đang giả bộ nhảy với bạn gái. Cháu chỉ điểm cho cảnh sát. Cảnh sát hỏi cháu có muốn "press charges" (khiếu nại, truy tố) hay không? Nếu press charges, có khả năng tay đó phải đền tiền và bị tù vì tội "assault" (tấn công).
Cháu trả lời tay đó đã "ruin" (lảm hỏng) một ngày của cháu nên chỉ muốn cảnh sát đe dọa và tống cổ "nó" ra khỏi quán rượu và "ruin" lại ngày vui của nó. Ngoài ra cháu, và những người khác, không muốn mỗi lần đi qua quán rượu phải bị hãi sợ vì những thành phần như vậy.
Hôm sau. cảnh sát đến báo cáo lại với cháu là tối hôm đó, họ còng tay tên say rượu và thẩm vấn tại chỗ. Ban đầu hắn chối và cảnh sát đưa ra hai điều kiện: một là bị nhốt tại bót tối hôm đó, hai là nhận tội và bị "kick" ra khỏi quán rượu, phải kêu taxi về nhà ngay, không được lái xe. Cuối cùng hắn đã nhận tội.
Câu chuyện này tôi hi vọng đã chứng minh là con gái của tôi không cần thiết phải biết "thế nào là dân chủ, nhân quyền" trên lý thuyết mà chỉ hành động theo những sự suy nghĩ mà cháu cảm thấy đúng nhất:
- Không ai có quyền xâm phạm đến quyền tự do cá nhân của một người khác.
- Mọi công dân đều có quyền được bảo vệ về các nhân quyền của mình.
- Cảnh sát có nhiệm vụ thi hành pháp luật và bảo vệ quyền tự do của người dân.
Ngẫm cho cùng, những khái niệm về tự do - dân chủ - nhân quyền chẳng qua cũng phù hợp với những gì hợp lý nhất trong sự giao tiếp, tương tác giữa các cá nhân và bộ phận trong một xã hội. Xã hội Việt Nam chưa chắc đã thiếu những lý thuyết về dân chủ, có chăng, chúng ta đang thiếu văn hóa thực hành dân chủ mà thôi! Nếu người Việt Nam ai cũng dũng cảm đấu tranh trước cái xấu, trước những bất công của xã hội, tôi tin rằng xã hội tự nó sẽ trở nên tự do và dân chủ!
Wednesday, January 10, 2007
Tôi biết ông Cự, ông Đình hay những chuyện khác ông đội Bối chưa kể
Nguyễn Trọng Tân
Nhà văn Tô Hoài sinh năm 1920, cùng tuổi với bố tôi. Thời kỳ cải cách ruộng đất, nhà văn Tô Hoài, ông đội Tô Hoài đã 33–34; cái tuổi từng trải, cái tuổi ở đỉnh thăng hoa của sức lực, trí tuệ. Là đội phó đội cải cách, chánh tòa án đội cải cách ruộng đất, nhà văn Tô Hoài viết Ba người khác trong thế thượng phong của người trong cuộc, kể những điều trong ký ức, những sự thật lịch sử về một thời kỳ "đặc biệt" trong tiến trình cách mạng Việt Nam – mà lâu nay chẳng ai cấm mà vẫn như cấm viết, cấm nói về nó – thời kỳ tiến hành công cuộc cải cách ruộng đất đầy hùng hổ, ngây thơ và cũng để lại bao nhiêu oan nghiệt, kinh hoàng cho nhiều vùng nông thôn miền Bắc Việt Nam. Song dường như chưa có một tác phẩm văn học nào nói đích về nó. Ba người khác đã làm việc này. Ở đây tôi thực sự cảm phục cách lựa chọn chi tiết, dẫn dụ câu chuyện làm cho người đọc cảm nhận những câu chuyện cũ một cách đầy mới mẻ, hứng khởi. Ba người khác hấp dẫn, mông lung, lãng mạn, tò mò, khám phá... nó là tiểu thuyết, nó là hồi ký và nó cũng là sử ký.
Có thể người khác không đồng ý với nỗi hân hoan quá đỗi của tôi, nhưng thực lòng tôi ngốn ngấu nó trong bốn giờ liên tục với một tâm trạng bới tìm những lời giải về một thời mà chính tôi cũng là một thằng Vó thằng Cò con bác trưởng thôn Diệc trong Ba người khác. Một lũ trẻ ranh quần thủng đít, thò lò mũi xanh rồng rắn bám đít ông đội Bối đi xem đấu tố địa chủ.
Hôm nay, nhà văn Tô Hoài, ông đội Tô Hoài bước vào tuổi 87, thì tôi cũng bước vào tuổi 60, vẫn ôm trong lòng một mớ hiểu biết hổ lốn, những kỷ niệm đau buồn, uất ức của một đứa bé lên 7 tuổi bị vò cuốn trong cơn gió độc địa của cải cách ruộng đất ở quê tôi. 7 tuổi nhưng tôi phải khôn trước tuổi vì cuộc sống nghèo túng lam lũ. Tôi như tờ giấy trắng tinh bị cải cách ruộng đất hất một chậu mực đủ gam màu. Thậm chí 7 tuổi tôi đã biết phản ứng, yêu ghét, ngấm ngầm những điều sai đúng của người lớn. Với tôi đó là thời kỳ trái khoáy điêu hớt, nó xăm trổ vào ký ức, tình cảm tôi những điều méo mó không xóa đi được.
Bố tôi là đảng viên cộng sản, chủ tịch lâm thời ủy ban hành chính kháng chiến xã. Sau kháng chiến toàn quốc, ông thoát ly thành bộ đội chủ lực tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ. Mẹ tôi một người đàn bà mù chữ, ở nhà làm ruộng nuôi con. Thằng em tôi ba tuổi lúc cải cách, nó bé quá. Nhà tôi nghèo đến độ, trước đó giặc Pháp đốt làng, chỉ còn sót lại có một vì kèo. Phải gác nhờ cây cái móc vào vì kèo nhà bên cạnh mới lợp được hai mái rạ che nắng mưa. Mãi rồi bố tôi mới dựng được một túp nhà riêng giữa vườn chuối cho ba mẹ con trước khi ông đi thoát ly. Ngày đội cải cách về, chẳng hiểu cơn cớ làm sao mẹ tôi bị quy là cường hào ác bá (dây mơ dễ má đâu là chỗ ông nội tôi từng làm chân lý trưởng. Ông tôi mất năm 1933, trước ngày đội cải cách về đúng hai mươi năm. Đời bố tôi đã là một bần cố nghèo rớt mồng tơi, đi theo cách mạng).
Đang là con nít mải ăn mải chơi với trẻ con hàng xóm, lúc rủ nhau chui rào hái trộm ổi xanh, khi lang thang đúc dế ở chân đê, rồi đánh nhau lôi tên cái bố mẹ nhau ra mà chửi dọc đê làng... đùng một cái mẹ lôi hai anh em tôi xuống cái ổ rạ cạnh bếp vừa khóc vừa bảo (cái đũa bếp cháy vẹt một đầu đập đập theo tiếng thổn thức): "Bầm dặn thằng Tân từ hôm nay phải ngồi đóng gông ở nhà trông em. Không được đi chơi đi học nữa. Nếu gặp đám bạn con nhà hàng xóm thì phải khoanh tay chào bằng ông bà và xưng là con..."
Tôi phụng phịu phản ứng. Mẹ tôi giang tay tát một cái trời giáng vào mặt khiến hai mắt tôi nổ hoa cà hoa cải. Liền đấy bà ôm hai anh em tôi khóc như mưa như gió nói những điều mà tôi không hiểu: "Nhà ta từ nay là gia đình thành phần rồi con ơi..."
Mãi sau này tôi mới biết phần nào nỗi oan ức nhục nhã mà bà phải chịu. Cái tát vào mặt tôi cũng thể hiện sự cứng cỏi bà phải có để vượt qua những tháng ngày kinh khiếp và phi lý ấy. Mẹ tôi lấy bố tôi được hơn một năm thì nổ ra cướp chính quyền. Bố tôi hoạt động bí mật, thỉnh thoảng lại cùng các đồng chí của ông đem súng đạn, lựu đạn về cùng mẹ tôi chôn giấu xuống bên dưới các gốc chuối trong vườn nhà. Khi đủ chuyến các ông áp thuyền vào bến sông ngoài đê, đào vũ khí rồi chuyển lên chiến khu Vạn Thắng (vùng Hạ Hòa, Phú Thọ ngày nay). Chuyện lớn thế mà cứ kín nhẹm. Năm 1945 giặc Nhật chiếm làng tôi. Chúng bắt dân ra sân đình, thằng quan Nhật giơ cao thanh kiếm bảo là kiếm thần, chỉ cần cắm xuống đất nhà ai sẽ biết có chôn giấu vũ khí hay không. Ai có vũ khí đem nộp được thưởng. Ai cố tình chôn giấu, chúng sẽ chém cả nhà. Mẹ tôi thao thức trắng hai đêm. Chuyện kiếm thần khiến bà lo lắng bồn chồn. Chồng không thấy về. Ngoài vườn vẫn còn mấy hố đạn chưa đem đi hết. Đêm thứ ba bà lẳng lặng trở dậy, đào từng hố cho vào đôi thùng gánh nước bằng gỗ đem ra sông đổ. May thế nào mới đổ được hai chuyến thì bố tôi về. Ông nhào xuống sông mò lại và đem hết số vũ khí trong vườn đi. Mẹ tôi bảo, nhìn đứa con đỏ hỏn – ấy là anh cả tôi nhưng sau này không nuôi được – nghĩ đến lời thằng sĩ quan Nhật bà chẳng biết phải làm thế nào. Thôi gà mái giữ lấy cái ổ đã. Chuyện ấy may mà sau này đội cải cách không biết.
Là cường hào ác bá nhưng nhà tôi chẳng đủ gạo ăn. Đã thế còn lại cấm quan hệ với anh em, họ hàng chòm xóm. Đó là nỗi nhục, nỗi uất lớn nhất của mẹ tôi. Bữa cơm chỉ có sắn khô meo mốc luộc lên nhai, nhiều bữa ăn cháo củ chuối... Đêm nào mẹ tôi cũng giật mình thon thót khi bước chân tuần tra của dân quân nện phía ngoài hàng rào. Nhưng cũng có những tiếng động làm giật mình mà bà chờ đợi. ấy là bà ngoại tôi, các dì tôi biết ba mẹ con tôi đói nên thỉnh thoảng lại gói khoai lang, bắp ngô, túm gạo... nhằm lúc không có người ném bụp vào trong vườn. Bần cố nông cứ tiếp tế lương thực cho cường hào mấy tháng liền mà không ai biết.
Với tôi ngoài nỗi khổ của mẹ, có lẽ in đậm nhất là trò đám cán bộ đội cải cách nghĩ ra để phá hoại nhà tôi. Ngoài mấy thước ruộng trồng lúa, nhà tôi còn có một cây hồng không hạt rất ngon, giống hồng Hạc Trì. Cây hồng cổ thụ xum xuê che rợp bóng xuống cả đoạn đê trước nhà. Mùa quả mẹ tôi hái, ngâm vào một dãy nồi đình. Khi ăn được bà đem cho hàng xóm mỗi nhà vài quả, còn thì gánh sang chợ Nhông bên Trung Hà bán. Nhìn trước ngó sau thấy gia đình tôi không có cái gì đáng giá để tịch thu, chia quả thực, cán bộ Th., một tên lưu manh mạt hạng, chuyên sờ sẩm quả trứng buồng chuối của xóm giềng được đội cải cách xâu chuỗi thành rễ cốt cán nghĩ ra trò rất ma bùn. Hắn làm hai cái cán cờ thật dài, cho hai tay dân quân cầm đi đầu đoàn mít tinh, đến ngang cây hồng nhà tôi hắn giơ thật cao. Cành hồng nào chạm vào cờ cách mạng hắn hô dân quân lên chặt. Cây hồng quý duy nhất của làng tôi bị chém xơ xác và năm đó nó chết. Bao nhiêu người tìm cách chiết cành, ươm rễ nhưng đều không sống được. Cũng hôm ấy, thấy người đi mít tinh vui quá, hùng dũng quá, tôi quên thân phận mình, quên lời mẹ dặn, chui rào trốn ra cùng đám bạn bám quanh cán cờ. Mắt tôi cũng long lanh kích động, cũng nắm tay thụi ngược miệng hô: "Đả đảo bọn địa chủ cường hào ác bá"; "đào tận củ trốc tận rễ bọn trí phú địa hào...". Chợt rễ Th. nhìn thấy tôi. Hắn túm gáy, bẹo tai tôi vặn ngược, lôi xềnh xệch ra mép đê, đạp một cú chí mạng vào ngực tôi miệng chửi: "Đ. mẹ thằng cường hào con. Ai cho mày mó vào cờ cách mạng hả". Tôi lộn mấy vòng xuống chân đê, trong lòng vừa hoảng sợ vừa uất ức cực độ. Từ hôm ấy tôi cũng công khai chửi vào mặt bọn con nhà nông dân: "Ông đút b... vào chơi với chúng bay nữa. Ông chỉ chơi với thằng Vựng thằng Khàng thôi". Thằng Vựng con nhà phú nông, thằng Khàng con nhà địa chủ... Đám cường hào, địa chủ con chúng tôi đành tha thẩn chơi với nhau.
Nói cho cùng thì làng tôi bé teo heo, chỉ biết sống bằng nghề trồng lúa, chẳng có ai đáng mặt để gọi là địa chủ giàu có. Đội cải cách về thấy bảo tìm mãi mới được vài nhà dư dật hơn, ngày xưa ông cha có dính dấp tí hàm sắc, đôn lên làm thành phần bóc lột. Không có địa chủ nào đáng bị bắn. Chỉ có hai địa chủ bị đem ra đấu tố giữa chợ, tôi nhớ rất lâu chuyện bà địa chủ Oanh, chính thằng cháu khốn nạn lên xỉa xói, nhổ nước bọt vào mặt bà, giật dứt cái mấm vàng trên tai bà và vu những chuyện không đâu. Còn lại vài nhà bị gọi là cường hào, phú nông như mẹ tôi hình như cho đủ tiêu chuẩn quy định. Các cụ trong làng tôi bây giờ vẫn kể cái cảnh quy địa chủ mà cứ như trò đùa. Đội cải cách tập hợp người lại bảo đấu tố, kể khổ truy bức. Có bà Tý toét ở thôn Cao bị quy địa chủ. Nghe thấy tên mình bà ta còn đứng dậy cám ơn rồi từ chối: "Nhà cháu một chữ cắn đôi không biết, lại neo lắm, cháu không làm địa chủ được đâu, cháu xin nhường anh thẽm Cửu..." Đại loại cách hiểu về địa chủ cường hào vùng tôi là thế. Đội cải cách ruộng đất về làng như một cơn gió độc, cuốn lộn tùng phèo mấy chục nóc nhà giống như mấy chục cái đụn rạ của thôn tôi lên. Mãi sau này khi trưởng thành, tôi mới thấy sự tác hại ghê gớm của nó còn di họa đến tận ngày nay, đó là sự phá vỡ cái kết cấu chặt chẽ của nông thôn Việt Nam, những mối quan hệ tốt đẹp, tương thân tương ái, hợp lý hợp tình của mỗi quần thể sống, như người xưa vẫn dạy: xóm giềng "sớm lửa tối đèn" có nhau. Nguy hại hơn nó còn phá vỡ nếp sống tốt đẹp tôn ti trật tự có trên có dưới, cái hạt nhân làm nên tinh hoa văn hóa của mỗi dân tộc, đó là gia đình, cũng như triệt hạ không ít những con người tinh hoa nhất, giỏi giang nhất trong mỗi làng xóm. Và cũng chỉ từ cải cách ruộng đất các cụ bảo mới có chuyện con cháu hỗn hào với ông bà cha mẹ, mới có chuyện con chửi cha, vợ lộn chồng như thế.
Rồi cũng sửa sai. Mẹ tôi xuống hàng bần nông. Cái hôm được "giáng chức" ấy, bà lại khóc một trận tơi bời. Khóc như rũ đi cái gánh đời ô nhục vơ với quàng vào cổ bà. Chẳng bóc lột ai, chẳng ân oán với ai nên mối quan hệ cũ cũng bình tâm trở lại. Chỉ có tôi là vẫn ngang bướng. Tôi nhìn đám con cái nông dân với ánh mắt khinh bạc. Tôi tìm đủ cớ để gây sự với chúng. Bố tôi nhận ra sự tổn thương trong tình cảm của tôi, sự méo mó trong tuổi thơ tôi nên ông đưa tôi về sống ở Hà Nội để cắt đứt với những ám ảnh cũ. Lúc ấy ông đang được giao phụ trách các rạp chiếu bóng Hà Nội của chi nhánh điện ảnh I, chỗ ở chính là 59 phố Cửa Nam, ngay trong rạp chiếu bóng Kinh Đô. Tôi bắt đầu đi học lớp 1 ở trường Lý Thường Kiệt, phố Sinh Từ. Hôm nhập học, bố mẹ tôi cùng đưa đi, tôi chưa quen đi dép, cứ chân đất tôi chen lấn làm dạt đám cậu ấm cô chiêu thơm tho Hà Nội để leo lên ban công tầng hai, ngang với ngọn cây xoan ở quê. Tôi thò đầu ra vẫy tay, rối rít gọi toáng lên: “Bầm ơi. Em ở đây mà!”
Cái khăn mỏ quạ của bầm tôi ngúc ngoắc lo tôi ngã. Còn ánh mắt ngạc nhiên và khinh bỉ của đám học trò Hà Nội cũng không làm tôi bớt vui vì một mảng cuộc đời khác đã đến sau những ngày cải cách ruộng đất đầy tối tăm.
Cho đến tận bây giờ tôi chỉ hiểu cải cách ruộng đất một cách lõm bõm, thật hư, đậm nhạt như thế. Ba người khác giống như một bộ phim có đầu có cuối giúp tôi giải nghĩa, lắp ghép, xâu chuỗi những mảng còn thiếu, những chỗ đứt đoạn, mờ ảo trong cái ký ức còn quá non dại thời ấy. Háo hức tìm đọc Ba người khác như tìm lại hình bóng của chính mình, những câu chuyện, hoàn cảnh giống gia đình mình. Thì ra ở đâu cũng vậy, cũng có chuyện nhốn nháo, hàm oan, cũng đĩ bợm, khốn nạn.
Còn cánh cán bộ đội, những chuỗi, rễ cơ hội lưu manh ở thôn tôi sau này cũng không thấy ai thành người tử tế. Riêng tay đội Xuấn gian ác nhất, người già làng tôi vẫn kể rằng vào một đêm tối trời hắn bị ai đó giết chết treo lên cành gạo cạnh ủy ban xã. Hạ bộ bị cắt, cái của quý nhét vào miệng. Chẳng biết đúng sai đến đâu nhưng rất nhiều thôn khác trong xã cũng nhận hắn là ông Đội của thôn mình – tôi đã lấy những chi tiết này đưa vào truyện ngắn "Trang gia phả viết bằng vôi" – còn bao nhiêu điều nữa người làng đồn thổi về các ông đội cải cách ruộng đất, tất cả đều kèm theo tiếng thở dài, ai oán.
© 2007 talawas
Nguồn: Phát biểu tại Toạ đàm về tiểu thuyết Ba người khác của nhà văn Tô Hoài do Hội Nhà văn Hà Nội tổ chức ngày 22/12/2006
Nhà văn Tô Hoài sinh năm 1920, cùng tuổi với bố tôi. Thời kỳ cải cách ruộng đất, nhà văn Tô Hoài, ông đội Tô Hoài đã 33–34; cái tuổi từng trải, cái tuổi ở đỉnh thăng hoa của sức lực, trí tuệ. Là đội phó đội cải cách, chánh tòa án đội cải cách ruộng đất, nhà văn Tô Hoài viết Ba người khác trong thế thượng phong của người trong cuộc, kể những điều trong ký ức, những sự thật lịch sử về một thời kỳ "đặc biệt" trong tiến trình cách mạng Việt Nam – mà lâu nay chẳng ai cấm mà vẫn như cấm viết, cấm nói về nó – thời kỳ tiến hành công cuộc cải cách ruộng đất đầy hùng hổ, ngây thơ và cũng để lại bao nhiêu oan nghiệt, kinh hoàng cho nhiều vùng nông thôn miền Bắc Việt Nam. Song dường như chưa có một tác phẩm văn học nào nói đích về nó. Ba người khác đã làm việc này. Ở đây tôi thực sự cảm phục cách lựa chọn chi tiết, dẫn dụ câu chuyện làm cho người đọc cảm nhận những câu chuyện cũ một cách đầy mới mẻ, hứng khởi. Ba người khác hấp dẫn, mông lung, lãng mạn, tò mò, khám phá... nó là tiểu thuyết, nó là hồi ký và nó cũng là sử ký.
Có thể người khác không đồng ý với nỗi hân hoan quá đỗi của tôi, nhưng thực lòng tôi ngốn ngấu nó trong bốn giờ liên tục với một tâm trạng bới tìm những lời giải về một thời mà chính tôi cũng là một thằng Vó thằng Cò con bác trưởng thôn Diệc trong Ba người khác. Một lũ trẻ ranh quần thủng đít, thò lò mũi xanh rồng rắn bám đít ông đội Bối đi xem đấu tố địa chủ.
Hôm nay, nhà văn Tô Hoài, ông đội Tô Hoài bước vào tuổi 87, thì tôi cũng bước vào tuổi 60, vẫn ôm trong lòng một mớ hiểu biết hổ lốn, những kỷ niệm đau buồn, uất ức của một đứa bé lên 7 tuổi bị vò cuốn trong cơn gió độc địa của cải cách ruộng đất ở quê tôi. 7 tuổi nhưng tôi phải khôn trước tuổi vì cuộc sống nghèo túng lam lũ. Tôi như tờ giấy trắng tinh bị cải cách ruộng đất hất một chậu mực đủ gam màu. Thậm chí 7 tuổi tôi đã biết phản ứng, yêu ghét, ngấm ngầm những điều sai đúng của người lớn. Với tôi đó là thời kỳ trái khoáy điêu hớt, nó xăm trổ vào ký ức, tình cảm tôi những điều méo mó không xóa đi được.
Bố tôi là đảng viên cộng sản, chủ tịch lâm thời ủy ban hành chính kháng chiến xã. Sau kháng chiến toàn quốc, ông thoát ly thành bộ đội chủ lực tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ. Mẹ tôi một người đàn bà mù chữ, ở nhà làm ruộng nuôi con. Thằng em tôi ba tuổi lúc cải cách, nó bé quá. Nhà tôi nghèo đến độ, trước đó giặc Pháp đốt làng, chỉ còn sót lại có một vì kèo. Phải gác nhờ cây cái móc vào vì kèo nhà bên cạnh mới lợp được hai mái rạ che nắng mưa. Mãi rồi bố tôi mới dựng được một túp nhà riêng giữa vườn chuối cho ba mẹ con trước khi ông đi thoát ly. Ngày đội cải cách về, chẳng hiểu cơn cớ làm sao mẹ tôi bị quy là cường hào ác bá (dây mơ dễ má đâu là chỗ ông nội tôi từng làm chân lý trưởng. Ông tôi mất năm 1933, trước ngày đội cải cách về đúng hai mươi năm. Đời bố tôi đã là một bần cố nghèo rớt mồng tơi, đi theo cách mạng).
Đang là con nít mải ăn mải chơi với trẻ con hàng xóm, lúc rủ nhau chui rào hái trộm ổi xanh, khi lang thang đúc dế ở chân đê, rồi đánh nhau lôi tên cái bố mẹ nhau ra mà chửi dọc đê làng... đùng một cái mẹ lôi hai anh em tôi xuống cái ổ rạ cạnh bếp vừa khóc vừa bảo (cái đũa bếp cháy vẹt một đầu đập đập theo tiếng thổn thức): "Bầm dặn thằng Tân từ hôm nay phải ngồi đóng gông ở nhà trông em. Không được đi chơi đi học nữa. Nếu gặp đám bạn con nhà hàng xóm thì phải khoanh tay chào bằng ông bà và xưng là con..."
Tôi phụng phịu phản ứng. Mẹ tôi giang tay tát một cái trời giáng vào mặt khiến hai mắt tôi nổ hoa cà hoa cải. Liền đấy bà ôm hai anh em tôi khóc như mưa như gió nói những điều mà tôi không hiểu: "Nhà ta từ nay là gia đình thành phần rồi con ơi..."
Mãi sau này tôi mới biết phần nào nỗi oan ức nhục nhã mà bà phải chịu. Cái tát vào mặt tôi cũng thể hiện sự cứng cỏi bà phải có để vượt qua những tháng ngày kinh khiếp và phi lý ấy. Mẹ tôi lấy bố tôi được hơn một năm thì nổ ra cướp chính quyền. Bố tôi hoạt động bí mật, thỉnh thoảng lại cùng các đồng chí của ông đem súng đạn, lựu đạn về cùng mẹ tôi chôn giấu xuống bên dưới các gốc chuối trong vườn nhà. Khi đủ chuyến các ông áp thuyền vào bến sông ngoài đê, đào vũ khí rồi chuyển lên chiến khu Vạn Thắng (vùng Hạ Hòa, Phú Thọ ngày nay). Chuyện lớn thế mà cứ kín nhẹm. Năm 1945 giặc Nhật chiếm làng tôi. Chúng bắt dân ra sân đình, thằng quan Nhật giơ cao thanh kiếm bảo là kiếm thần, chỉ cần cắm xuống đất nhà ai sẽ biết có chôn giấu vũ khí hay không. Ai có vũ khí đem nộp được thưởng. Ai cố tình chôn giấu, chúng sẽ chém cả nhà. Mẹ tôi thao thức trắng hai đêm. Chuyện kiếm thần khiến bà lo lắng bồn chồn. Chồng không thấy về. Ngoài vườn vẫn còn mấy hố đạn chưa đem đi hết. Đêm thứ ba bà lẳng lặng trở dậy, đào từng hố cho vào đôi thùng gánh nước bằng gỗ đem ra sông đổ. May thế nào mới đổ được hai chuyến thì bố tôi về. Ông nhào xuống sông mò lại và đem hết số vũ khí trong vườn đi. Mẹ tôi bảo, nhìn đứa con đỏ hỏn – ấy là anh cả tôi nhưng sau này không nuôi được – nghĩ đến lời thằng sĩ quan Nhật bà chẳng biết phải làm thế nào. Thôi gà mái giữ lấy cái ổ đã. Chuyện ấy may mà sau này đội cải cách không biết.
Là cường hào ác bá nhưng nhà tôi chẳng đủ gạo ăn. Đã thế còn lại cấm quan hệ với anh em, họ hàng chòm xóm. Đó là nỗi nhục, nỗi uất lớn nhất của mẹ tôi. Bữa cơm chỉ có sắn khô meo mốc luộc lên nhai, nhiều bữa ăn cháo củ chuối... Đêm nào mẹ tôi cũng giật mình thon thót khi bước chân tuần tra của dân quân nện phía ngoài hàng rào. Nhưng cũng có những tiếng động làm giật mình mà bà chờ đợi. ấy là bà ngoại tôi, các dì tôi biết ba mẹ con tôi đói nên thỉnh thoảng lại gói khoai lang, bắp ngô, túm gạo... nhằm lúc không có người ném bụp vào trong vườn. Bần cố nông cứ tiếp tế lương thực cho cường hào mấy tháng liền mà không ai biết.
Với tôi ngoài nỗi khổ của mẹ, có lẽ in đậm nhất là trò đám cán bộ đội cải cách nghĩ ra để phá hoại nhà tôi. Ngoài mấy thước ruộng trồng lúa, nhà tôi còn có một cây hồng không hạt rất ngon, giống hồng Hạc Trì. Cây hồng cổ thụ xum xuê che rợp bóng xuống cả đoạn đê trước nhà. Mùa quả mẹ tôi hái, ngâm vào một dãy nồi đình. Khi ăn được bà đem cho hàng xóm mỗi nhà vài quả, còn thì gánh sang chợ Nhông bên Trung Hà bán. Nhìn trước ngó sau thấy gia đình tôi không có cái gì đáng giá để tịch thu, chia quả thực, cán bộ Th., một tên lưu manh mạt hạng, chuyên sờ sẩm quả trứng buồng chuối của xóm giềng được đội cải cách xâu chuỗi thành rễ cốt cán nghĩ ra trò rất ma bùn. Hắn làm hai cái cán cờ thật dài, cho hai tay dân quân cầm đi đầu đoàn mít tinh, đến ngang cây hồng nhà tôi hắn giơ thật cao. Cành hồng nào chạm vào cờ cách mạng hắn hô dân quân lên chặt. Cây hồng quý duy nhất của làng tôi bị chém xơ xác và năm đó nó chết. Bao nhiêu người tìm cách chiết cành, ươm rễ nhưng đều không sống được. Cũng hôm ấy, thấy người đi mít tinh vui quá, hùng dũng quá, tôi quên thân phận mình, quên lời mẹ dặn, chui rào trốn ra cùng đám bạn bám quanh cán cờ. Mắt tôi cũng long lanh kích động, cũng nắm tay thụi ngược miệng hô: "Đả đảo bọn địa chủ cường hào ác bá"; "đào tận củ trốc tận rễ bọn trí phú địa hào...". Chợt rễ Th. nhìn thấy tôi. Hắn túm gáy, bẹo tai tôi vặn ngược, lôi xềnh xệch ra mép đê, đạp một cú chí mạng vào ngực tôi miệng chửi: "Đ. mẹ thằng cường hào con. Ai cho mày mó vào cờ cách mạng hả". Tôi lộn mấy vòng xuống chân đê, trong lòng vừa hoảng sợ vừa uất ức cực độ. Từ hôm ấy tôi cũng công khai chửi vào mặt bọn con nhà nông dân: "Ông đút b... vào chơi với chúng bay nữa. Ông chỉ chơi với thằng Vựng thằng Khàng thôi". Thằng Vựng con nhà phú nông, thằng Khàng con nhà địa chủ... Đám cường hào, địa chủ con chúng tôi đành tha thẩn chơi với nhau.
Nói cho cùng thì làng tôi bé teo heo, chỉ biết sống bằng nghề trồng lúa, chẳng có ai đáng mặt để gọi là địa chủ giàu có. Đội cải cách về thấy bảo tìm mãi mới được vài nhà dư dật hơn, ngày xưa ông cha có dính dấp tí hàm sắc, đôn lên làm thành phần bóc lột. Không có địa chủ nào đáng bị bắn. Chỉ có hai địa chủ bị đem ra đấu tố giữa chợ, tôi nhớ rất lâu chuyện bà địa chủ Oanh, chính thằng cháu khốn nạn lên xỉa xói, nhổ nước bọt vào mặt bà, giật dứt cái mấm vàng trên tai bà và vu những chuyện không đâu. Còn lại vài nhà bị gọi là cường hào, phú nông như mẹ tôi hình như cho đủ tiêu chuẩn quy định. Các cụ trong làng tôi bây giờ vẫn kể cái cảnh quy địa chủ mà cứ như trò đùa. Đội cải cách tập hợp người lại bảo đấu tố, kể khổ truy bức. Có bà Tý toét ở thôn Cao bị quy địa chủ. Nghe thấy tên mình bà ta còn đứng dậy cám ơn rồi từ chối: "Nhà cháu một chữ cắn đôi không biết, lại neo lắm, cháu không làm địa chủ được đâu, cháu xin nhường anh thẽm Cửu..." Đại loại cách hiểu về địa chủ cường hào vùng tôi là thế. Đội cải cách ruộng đất về làng như một cơn gió độc, cuốn lộn tùng phèo mấy chục nóc nhà giống như mấy chục cái đụn rạ của thôn tôi lên. Mãi sau này khi trưởng thành, tôi mới thấy sự tác hại ghê gớm của nó còn di họa đến tận ngày nay, đó là sự phá vỡ cái kết cấu chặt chẽ của nông thôn Việt Nam, những mối quan hệ tốt đẹp, tương thân tương ái, hợp lý hợp tình của mỗi quần thể sống, như người xưa vẫn dạy: xóm giềng "sớm lửa tối đèn" có nhau. Nguy hại hơn nó còn phá vỡ nếp sống tốt đẹp tôn ti trật tự có trên có dưới, cái hạt nhân làm nên tinh hoa văn hóa của mỗi dân tộc, đó là gia đình, cũng như triệt hạ không ít những con người tinh hoa nhất, giỏi giang nhất trong mỗi làng xóm. Và cũng chỉ từ cải cách ruộng đất các cụ bảo mới có chuyện con cháu hỗn hào với ông bà cha mẹ, mới có chuyện con chửi cha, vợ lộn chồng như thế.
Rồi cũng sửa sai. Mẹ tôi xuống hàng bần nông. Cái hôm được "giáng chức" ấy, bà lại khóc một trận tơi bời. Khóc như rũ đi cái gánh đời ô nhục vơ với quàng vào cổ bà. Chẳng bóc lột ai, chẳng ân oán với ai nên mối quan hệ cũ cũng bình tâm trở lại. Chỉ có tôi là vẫn ngang bướng. Tôi nhìn đám con cái nông dân với ánh mắt khinh bạc. Tôi tìm đủ cớ để gây sự với chúng. Bố tôi nhận ra sự tổn thương trong tình cảm của tôi, sự méo mó trong tuổi thơ tôi nên ông đưa tôi về sống ở Hà Nội để cắt đứt với những ám ảnh cũ. Lúc ấy ông đang được giao phụ trách các rạp chiếu bóng Hà Nội của chi nhánh điện ảnh I, chỗ ở chính là 59 phố Cửa Nam, ngay trong rạp chiếu bóng Kinh Đô. Tôi bắt đầu đi học lớp 1 ở trường Lý Thường Kiệt, phố Sinh Từ. Hôm nhập học, bố mẹ tôi cùng đưa đi, tôi chưa quen đi dép, cứ chân đất tôi chen lấn làm dạt đám cậu ấm cô chiêu thơm tho Hà Nội để leo lên ban công tầng hai, ngang với ngọn cây xoan ở quê. Tôi thò đầu ra vẫy tay, rối rít gọi toáng lên: “Bầm ơi. Em ở đây mà!”
Cái khăn mỏ quạ của bầm tôi ngúc ngoắc lo tôi ngã. Còn ánh mắt ngạc nhiên và khinh bỉ của đám học trò Hà Nội cũng không làm tôi bớt vui vì một mảng cuộc đời khác đã đến sau những ngày cải cách ruộng đất đầy tối tăm.
Cho đến tận bây giờ tôi chỉ hiểu cải cách ruộng đất một cách lõm bõm, thật hư, đậm nhạt như thế. Ba người khác giống như một bộ phim có đầu có cuối giúp tôi giải nghĩa, lắp ghép, xâu chuỗi những mảng còn thiếu, những chỗ đứt đoạn, mờ ảo trong cái ký ức còn quá non dại thời ấy. Háo hức tìm đọc Ba người khác như tìm lại hình bóng của chính mình, những câu chuyện, hoàn cảnh giống gia đình mình. Thì ra ở đâu cũng vậy, cũng có chuyện nhốn nháo, hàm oan, cũng đĩ bợm, khốn nạn.
Còn cánh cán bộ đội, những chuỗi, rễ cơ hội lưu manh ở thôn tôi sau này cũng không thấy ai thành người tử tế. Riêng tay đội Xuấn gian ác nhất, người già làng tôi vẫn kể rằng vào một đêm tối trời hắn bị ai đó giết chết treo lên cành gạo cạnh ủy ban xã. Hạ bộ bị cắt, cái của quý nhét vào miệng. Chẳng biết đúng sai đến đâu nhưng rất nhiều thôn khác trong xã cũng nhận hắn là ông Đội của thôn mình – tôi đã lấy những chi tiết này đưa vào truyện ngắn "Trang gia phả viết bằng vôi" – còn bao nhiêu điều nữa người làng đồn thổi về các ông đội cải cách ruộng đất, tất cả đều kèm theo tiếng thở dài, ai oán.
© 2007 talawas
Nguồn: Phát biểu tại Toạ đàm về tiểu thuyết Ba người khác của nhà văn Tô Hoài do Hội Nhà văn Hà Nội tổ chức ngày 22/12/2006
Nhà thơ Hữu Loan: Tự phỏng vấn
Hữu Loan, talawas.org
Năm 1988, khi cuộc Đổi mới bắt đầu, nhà thơ Hữu Loan rất phấn chấn. Ông đã viết một bài "tự phỏng vấn" gửi cho báo Lao động Chủ nhật nhưng không được in. Nay, 19 năm sau, nhà thơ 91 tuổi đã đồng ý để talawas công bố bài trên. Các chú thích trong bài được phóng viên talawas ghi trực tiếp theo lời của nhà thơ và gia đình trong cuộc gặp gỡ mới đây tại nhà ông.
Tiểu sử
Tên Hữu Loan cũng có tên đời là Nguyễn Văn Dao, Sắt Đỏ, Tốt Đỏ, Binh Nhì… Tên chợ là Ông già Vườn Lồi (Phù Viên Lỗi). Sinh năm Bính Thìn (1916), tại thôn Vân Hoàn, Nga Sơn, Thanh Hóa.
Từ 1936 đến 1942 làm cách mạng trong phong trào học sinh và nhà trường.
Từ 1943 đến 1945 về đi cày và đánh cá, làm Việt Minh và làm khởi nghĩa huyện nhà [1]. Cùng năm làm Ủy ban Lâm thời tỉnh phụ trách 4 ty Giáo dục, Thông tin, Công chính và Thương chính. Chán lại về đi cày và đánh cá nuôi bố mẹ già.
Từ nửa năm 1946 đến 1951, điện mời làm chủ bút báo Chiến sĩ Quân khu IV ở Huế. Gặp Nguyễn Sơn, ủng hộ đường lối ưu tiên với văn nghệ sĩ [2].
Khi Nguyễn Sơn bị đình chỉ công tác, trả cho Trung Quốc, đường lối Nguyễn Sơn bị Lê Chưởng và Hoàng Minh Thi phản đối, Hữu Loan đề nghị giữ Phạm Duy ở lại không được, lại về đi cày cho đến 1954 tiếp quản thủ đô lại có điện mời ra làm biên tập cho báo Văn nghệ, được mời vào làm hội viên Hội Nhà văn. Sau tham gia Nhân văn rồi bỏ về đi cày, đi thồ, từ 1958 cho đến giờ (cuối 1987) [3]…
________________
Phóng viên: Từ mấy chục năm nay trong dân gian và trong văn học thường hay nói đến "Nhân văn-Giai phẩm", đến "vụ án Nhân văn-Giai phẩm" như là một chuyện gì ghê gớm lắm mà những người đã tham gia vụ ấy là những tên đầu trộm đuôi cướp, lừa đảo không thể dung tha được, những bọn cặn bã xấu xa nhất của xã hội ta. Nhưng trong thực tế thì thơ, nhạc của họ đều được nhân dân truyền tụng ngầm rồi đến công khai, cấm cũng không xong, càng ngày càng lan tràn. Ngay cả đến nhà nước lại cũng đã tuyên bố phục hồi cho họ, in lại thơ, lại nhạc. Như thế là trước kia không phải họ sai mà nhà nước sai hay sao? Nếu nhà nước sai thì làm gì còn có "vụ án Nhân văn"? Có sai mới có án, mà đã không thì cái gọi là "vụ án Nhân văn" là một vụ oan. Nhưng mới gần đây vẫn có người trịnh trọng tuyên bố "vụ Nhân văn" là một vụ án. Chúng tôi là những người cầm bút chuyên môn mà vẫn thấy mâu thuẫn khó hiểu, huống hồ người dân thì lâu nay chỉ được thông tin một chiều… Họ thắc mắc hỏi chúng tôi, chúng tôi rất lúng túng không giải thích nổi. Vậy thì thưa ông Hữu Loan, ông đã là người trong cuộc, xin ông giảng lại cho: Thế nào là "Nhân văn"? Thế nào là "Vụ án Nhân văn"?
Hữu Loan: Tất cả mọi cái này, tôi đã có ý kiến đầy đủ trong bản kiểm điểm của tôi ở trại chỉnh huấn Nhân văn. Các anh nên đến qua Công an Hà Nội tìm đọc thì hơn.
Phóng viên: Bác ngại sao?
Hữu Loan: Cũng ngại chứ!
Phóng viên: Vì sao vậy?
Hữu Loan: Vì tuổi tác cũng có. Nhất là vì mới đây thấy hưởng ứng lời kêu gọi tự do báo chí, Nguyên Ngọc chỉ cho đăng số bài của các nơi gửi về mà đã bị kết tội là sai phạm lệch lạc nghiêm trọng hơn nhiều, rồi hết cuộc họp này đến cuộc họp khác, để kiểm điểm, để bàn cách đối phó. Nhưng dù sao, khắp nơi các báo chí đều dám lên tiếng ủng hộ Nguyên Ngọc.
Còn hồi tôi về thì không một người bạn nào dám đến đưa chân ngay ở nhà chứ đừng nói ra ga, mặc dù có những bạn tôi đã đấu tranh cho được vào biên chế, được vào Hội Nhà văn mà mới cách đây vài năm đi công tác qua nhà tôi cũng vẫn còn sợ liên quan không dám vào. Họ đều đổ cho là tại chế độ, tại tình hình. Nhưng nếu chế độ là chế độ thì người cũng phải là người chứ. Cái gì cũng có giới hạn của nó. Đấy là bè bạn, là người ngoài. Ruột thịt đối với tôi còn tàn nhẫn hơn nhiều.
Những năm 1943, 1944, 1945, Nhật đánh Pháp ở ta dữ dội, trường tư tôi dạy phải đóng cửa, tôi về quê vừa làm ruộng, đánh cá để nuôi bố mẹ và để hoạt động Việt Minh bí mật. Mấy năm ấy đói to. Bố mẹ tôi vẫn phải nhịn cháo rau cho cán bộ Việt Minh bí mật về ăn. Những người cùng ở ban khởi nghĩa với tôi làm to cả, gia đình nào bố mẹ cũng sung sướng, nguyên tôi lại về. Mẹ tôi buồn ốm chết. Bố tôi chửi tôi:
“Mày làm Việt Minh chặt hết của tao một giặng tre để rào làng, rào giếng.”
Các cháu trong nhà trong họ không đứa nào không chửi:
“Ông về là đúng! Trời làm tội ông. Lúc ông phụ trách 4 ty còn ai nhiều chức hơn ông mà con cháu chả đứa nào được nhờ. Ông cho trong huyện hơn bốn mươi người ra làm giáo viên, con cháu xin thì ông bảo: ‘Chúng mày rồi hẵng…’ Ông chỉ toàn khuyên các cháu đi bộ đội. Nghe ông, bốn đứa xung phong đi, giờ còn có một đứa về… Hồi Việt Minh còn đang bí mật, ông đứng ra lãnh gạo, muối, diêm về phát cho dân. Ông phát cho dân trước, đến lượt ông và con cháu ông lần nào cũng hụt, có lần hết sạch. Bây giờ ông coi họ lãnh sữa bột, dầu cải của quốc tế cho trẻ em, họ chia nhau trước, đến lượt trẻ em thì hết. Không ai dại như ông. Khi ông có tiêu chuẩn xe con, đi các huyện khác thì ông còn đi xe con chứ khi nào về huyện ta ông toàn đi xe đạp, trong khi những người không có tiêu chuẩn xe, họ mượn xe của ông để về vênh váo với làng nước. Ông bảo ông làm cách mạng, để cho cả làng được đi học. Khi cách mạng thành công thì thằng con ông thi đại học đậu thừa điểm đi nước ngoài họ không cho đi ngay cả trong nước và chúng đã thay vào chỗ con ông một tên Cường không đậu, tên na ná với tên con ông là Cương.”
Có đứa nó như phát điên và nó đã chửi tôi:
“Ông là loại ngu nhất. Ông bảo ông mẫu mực, cái mẫu mực ấy đem mà vứt cho nó ăn. Chả đứa nào nó thương ông. Ông tự làm khổ ông lại làm khổ lây đến con cháu…”
Mỗi lần như thế tôi phải đấu dịu với chúng:
“Thôi tao van chúng mày, nếu mẫu mực mà lại được ngay ô tô nhà lầu thì chúng tranh chết nhau để làm mẫu mực chứ chả đến phần tao. Ngay ngày 2/9, bên xã mổ thịt bán tự do cho dân về ăn Quốc khánh, tao biết thân phải đến rất sớm mà cũng chả đến phần. Những ông Đảng ủy, Ủy ban v.v… được mua trước, đến mình thì hết phần…”
Phóng viên: Như vậy là bác chán không muốn nói đến chuyện "Nhân văn-Giai phẩm" nữa?
Hữu Loan: Ai mà chả phải chán. Mình đấu tranh cho họ, bênh vực họ, khổ vì họ, họ lại đè mình họ chửi, họ oán. Những kẻ gây tai họa cho họ, họ lại cho là đúng, là gương để cho họ noi theo.
Phóng viên: Xưa nay bác vẫn là người nói thẳng, nói thật, lúc trẻ bác còn dám nói, giờ già rồi không lý nào bác lại sợ, lại hèn?
Hữu Loan: Anh kích tôi đấy phỏng? Tôi là người không bị động bao giờ.
Phóng viên: Cháu không dám hỗn thế đâu, nhưng đây là một vấn đề của lịch sử, trước sau rồi cũng phải đưa ra ánh sáng. Chỉ có bác là người trong cuộc, bác giúp cho bọn cháu thì nó cụ thể hơn, sát hơn, để các cháu có thể hiểu được những cái vô cùng rắc rối của giai đoạn xã hội hiện nay…
Hữu Loan: Thực ra nếu bên Liên Xô không có Khrushchev lật Stalin, đưa ra phong trào chống sùng bái cá nhân thì bên Tàu không làm gì Mao Trạch Đông đưa ra chuyện “Bách gia tranh minh, bách hoa tề phóng" và bên ta hưởng ứng tức thời bằng phong trào mang tên dịch lại nhãn hiệu Trung Quốc “Trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng”. Tên nôm na của ta là “Chống sùng bái cá nhân”.
Trước đó thì ở ta có hiện tượng rất phổ biến này: Khi gặp nhau, trước bất cứ câu đối đáp nào đều phải có nhóm thành ngữ “ơn Đảng ơn Bác" đứng đầu. Thí dụ:
“Ơn Đảng ơn Bác, đồng chí có khỏe không?”
“Dạ, ơn Đảng ơn Bác lâu nay tôi ốm mãi, ơn Đảng ơn Bác tôi mới xuất viện được 2 hôm nay.”
“Ơn Đảng ơn Bác thế mà em không hay biết gì…”
Sau hàng tháng phát động đấu tranh kiểm điểm ở từng cơ quan để bỏ chữ Bác đi và thay thế bằng: “Ơn Đảng ơn Chính phủ”:
“Ơn Đảng ơn Chính phủ vụ mùa này thu hoạch có đủ nộp không?”
“Ơn Đảng ơn Chính phủ nhà em có con lợn mới độ 30 ký đang lớn, thanh niên cờ đỏ vào bắt nợ rồi, được bao nhiêu thóc đong hết sạch mà còn thiếu phải bù bằng lợn…”
Dân tộc Việt Nam là một dân tộc liên tiếp bị đô hộ, hết Tàu đến Tây, đến Nhật, đến Mỹ… Cái khao khát, cái đói cố hữu của dân tộc này là đói độc lập, tự do, cơm áo. Khi thấy Đảng hứa đem lại những thứ ấy cho thì người dân tin tuyệt đối vào Đảng. Đảng bảo gì họ theo nấy, bảo phá nhà thì phá nhà, bảo bỏ ruộng thì bỏ ruộng, bảo bỏ bố bỏ mẹ, bỏ vợ bỏ chồng, bỏ Trời bỏ Phật, bỏ được tất, còn dễ hơn từ bỏ đôi dép rách. Anh đội trưởng cải cách chỉ là một sứ giả của Đảng mà dân cũng đã tin hơn trời: “Nhất đội nhì trời”.
Lòng dân tin vào Đảng không thước nào đo được, nên khi phát động để phủ nhận một điều gì Đảng đã chủ trương trước kia, thật là vô cùng khó khăn. Nguyên chỉ để thay đổi câu “Ơn Bác ơn Đảng” và kiểm điểm những việc làm trước kia có tính chất sùng bái cá nhân mà cũng mất hàng tháng phát động ở mọi cơ quan.
Khẩu hiệu là “Nói thẳng, nói thật, nói hết để xây dựng Đảng!” Không những nói mồm mà còn viết lên các báo. Không những viết lên các báo nhà nước mà còn khuyến khích mở báo tư nhân để viết. Vì thế mới có Nhân văn, Giai phẩm của chúng tôi. Và Trăm hoa của Nguyễn Bính.
Bài thơ “Màu tím hoa sim” của tôi (từ trước vẫn do dân tự tiện truyền tụng ngầm, bất chấp lệnh nghiêm cấm của những tướng trấn ải giáo điều), được đăng công khai lần đầu tiên báo Trăm hoa. Nguyễn Bính còn cho thuê taxi có loa phóng thanh đi quảng cáo khắp Hà Nội là Trăm hoa số này có thơ “Màu tím hoa sim” của Hữu Loan. Mấy tháng sau tôi đi cải cách ruộng đất, làm bài thơ “Hoa lúa”, 22 anh em nhà báo nhà văn đi cải cách truyền tay nhau chép. Chị Bạch Diệp báo Nhân dân xin chép đầu tiên, nhưng ý trung nhân của chị là anh Xuân Diệu ở báo Văn nghệ không đăng, bảo là thơ tình cảm hữu khuynh, mất lập trường. Trần Lê Văn đến mách với Nguyễn Bính, Bính đến xin ngày bài “Hoa lúa” về đăng Trăm hoa. Anh Bính còn làm một cử chỉ rất hào hùng là đem đến trả cho vợ tôi 15 đồng nhuận bút, trong khi đăng Văn nghệ chỉ được 7 đồng.
Anh bảo với vợ tôi: “Hữu Loan ở nhà thì tôi xin (tôi vẫn viết không lấy nhuận bút để giúp những tờ báo nghèo, mới ra) nhưng Hữu Loan đi cải cách chị cũng cần tiêu (15đ bằng 150.000đ bây giờ). Một chỉ vàng lúc ấy mới 20 đ. Nói ra điều này để thấy rằng mức sống của người cầm bút hiện nay đã vô cùng xuống dốc. Nhuận bút của cả một quyển sách hiện nay không bằng tiền của một bài thơ Nguyễn Bính trả cho tôi. Nhà thơ Tố Hữu đã có dự báo thiên tài: “Chào 61 đỉnh cao muôn trượng!” Từ ấy đến giờ xuống dốc tuồn tuột không phanh, không thắng…
Chính sự xuống cấp thảm hại trong đời sống đã là nguyên nhân chính trong việc lưu manh hóa một số nhà văn, họ đã phải uốn cong ngòi bút, cũng như trong việc in sách đen sách trắng vừa rồi.
Phóng viên: Xin bác cho biết lại về vụ "Nhân văn".
Hữu Loan: “Nói thẳng nói thật, nói hết, để xây dựng Đảng”. Không những chỉ có Nhân văn hay Trăm hoa mới nói thật, mà cả nước nói thật. Cả nước kêu oan. Những “Ban Giải oan” đã thành lập để vào trong các nhà tù giải oan cho hàng vạn người bị cải cách quy oan….
Nhưng đã ăn thua gì. Đơn từ kêu oan từ các nơi gửi về tòa soạn Nhân văn thật đã cao bằng đầu, như “đống xương vô định”. Nhân văn đã xếp thành văn kiện chuyển cho Trung ương Đảng nghiên cứu để thay đổi chính sách. Thật ra Nhân văn chỉ khái quát tình hình để đúc thành lý luận. Bài báo bị cho là phản động, phản Đảng, phản dân nhất của Nhân văn là bài “Vấn đề pháp trị” do Nguyễn Hữu Đang viết [4] .
Trong bài ý nói: sở dĩ chỗ nào cũng có áp bức chà đạp lên con người là vì chưa có pháp luật rõ ràng. Tòa án là một tòa án tha hồ tùy tiện còn hơn Tôn giáo Pháp đình của giáo hội La Mã hồi Trung Cổ. Muốn bắt ai thì bắt, muốn xử ai thì xử, bịa ra luật nặng nhẹ tha hồ để xử… Bài báo kêu gọi cần phải phân quyền thì người dân mới có bình đẳng trước pháp luật… Sau hơn ba mươi năm do tình trạng pháp luật tùy tiện mà xã hội xuống cấp một cách tệ hại như hiện nay. Vấn đề hàng đầu đang đặt ra để giải quyết cũng là mấy vấn đề pháp trị mà Nguyễn Hữu Đang đã đặt ra cách đây hơn 30 năm (mà phải nói đây là vấn đề sống còn của chế độ).
Không có một cộng đồng nào mà thành viên nào cũng chứa toàn âm mưu đen tối để chủ hại người bên cạnh, không người nào biết phải biết trái, mà sống nổi lâu dài. Nhân loại sinh ra để hợp tác với nhau, để tin nhau là chính, mới sống được đến giờ. Ngày xưa, ngay hồi Pháp thuộc cả một vùng lớn như một huyện mới có độ 5 – 6 tên trộm mà trộm không được pháp luật bênh như thế, mà dân cũng còn lo ngay ngáy cho số phận trâu bò của cải của mình. Còn bây giờ thì chỉ một thôn thôi cũng có hàng vài chục tên trộm cướp công khai, coi thường pháp luật thì hỏi người dân còn an cư thế nào để lạc nghiệp được?
Một vấn đề nữa Nhân văn đặt ra là “Vấn đề Trần Dần” đăng trong Nhân văn số 1, có chân dung Trần Dần to tướng với một vết dao lam cứa cổ to tướng do danh họa Nguyễn Sáng vẽ [5].
Từ trước ai cũng một lòng tin Đảng, cả trong lĩnh vực văn học. Tự Liên Xô đưa về rồi tự Diên An đưa sang, tài liệu hiện thực xã hội chủ nghĩa, tức là con đường đi lên trong văn học nghệ thuật. Nghĩa là văn nghệ chỉ được nói đến cái xã hội thiên đường vô cùng đẹp chưa có, chưa biết bao giờ mới có chứ không được nói đến những cảnh trộm cướp áp bức bóc lột đang diễn ra trước mắt. Rất hiếm những bí thư, chủ nhiệm, thủ kho, cửa hàng trưởng tốt, phải nói hầu hết là ăn cắp, thi nhau để ăn cắp, nhưng văn học không được nói thực mà phải dựng lên toàn là những người lý tưởng. Luận điệu thuộc lòng là: Không có ăn cắp mới lạ, có ăn cắp là tất nhiên. Đấy là thứ sốt rét vỡ da của nhân vật khổng lồ, của một chế độ khổng lồ!
Cũng thành khổng lồ thật nhưng lại là khổng lồ đi xuống, một thứ quỷ khổng lồ hay một thứ khổng lồ không tim như đã dự báo trong một truyện ngắn ở Nhân văn. [6]
Đường lối đó ở ta đã được ông Trường Chinh tiếp thu và bảo vệ, và truyền giáo như một thánh tông đồ xuất sắc.
Một người nhà báo hỏi ông:
“Như vậy là Cách mạng đã cấm tự do ngôn luận.”
Ông Trương Chinh sửng sốt:
“Anh nói sao? Các anh được tha hồ tự do chửi đế quốc đó thôi.”
Như thế là đường lối hiện thực xã hội chủ nghĩa đã cấm hẳn hiện thực phê phán là thứ vũ khí sắc bén nhất của báo chí để cải tạo kịp thời xã hội. Lý luận hiện thực XHCN này được học tập ráo riết trong quân đội, trung tâm đào tạo những tông đồ để áp dụng và đi phổ thuyết về “con đường đi lên” là Tổng cục Chính trị lúc bấy giờ do ông Nguyễn Chí Thanh làm Tổng cục trưởng và ông Tố Hữu làm Tổng cục phó. Trong số văn nghệ sĩ phản đối đường lối hiện thực xã hội chủ nghĩa có Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm, Tử Phác… Có lẽ quyết liệt nhất là Trần Dần, nên Trần Dần bị bắt giam và trong nhà giam Trần Dần đã dùng dao lam cắt ven cổ nhưng chỉ toác da, chưa đứt đến ven thì đã kịp thời chặn lại.
Vì thế mà có bài “Vấn đề Trần Dần” trong Nhân văn số 1 như đã nói trên. Đây là một vấn đề văn học, hoàn toàn văn học. Đây là một cử chỉ khí tiết của nho sĩ Việt Nam trước cường quyền không bao giờ là không có, dù cường quyền có thiên la địa võng đến đâu thì cái truyền thống đáng tự hào ấy, cái hồn thiêng của sông núi ấy không tà khí nào làm mờ nổi. Trần Dần chỉ là hậu thân của những người đã viết “Vạn ngôn thư”, “Thất trảm sớ”… Cũng như vấn đề pháp trị của Nguyễn Hữu Đang, vấn đề văn học mà Trần Dần đòi xét lại cách đây hơn 30 năm hiện giờ vẫn đang rất là thời sự. Cái tai họa lớn nhất hiện giờ vẫn là do khuyến khích tô hồng, đề cao người giả, việc giả, hàng giả… Những người thấy trước tai họa, chân tình muốn ngăn chặn tệ nạn xã hội tô hồng thì bị gán ngay cho cái tội bôi đen.
Đáng nhẽ những người như Nguyễn Hữu Đang và Trần Dần phải được một giải thưởng quốc gia, một cái giải vinh quang là đã đưa ra được giải pháp để cứu nguy cho dân tộc.
Nhưng trái lại, lại vu oan giá họa, đặt lên đầu họ cái án gọi là "án Nhân văn".
Thực ra Nhân văn hưởng ứng lời Đảng gọi: “Nói thật, nói thẳng, nói hết để xây dựng Đảng", và chỉ đấu tranh cho tự do báo chí, tự do ngôn luận mong thực hiện tự do bầu cử vào quốc hội, vào chính phủ. Chỉ cần thực hiện thật sự dân chủ nội dung của Hiến pháp là cũng đã lý tưởng rồi.
Hiện nay báo Văn nghệ cũng đang làm cái việc như Nhân văn ngày xưa làm, cũng do được kêu gọi, được giao trách nhiệm Nguyên Ngọc mới dám làm, và báo Văn nghệ cũng đang bị khép tội là mắc những lệch lạc nghiêm trọng.
Có điều khác là: Nhân văn ngày xưa đơn độc, khi bị đánh không ai dám bênh, ngậm cái miệng cúi đầu mà mang án. Còn bây giờ thì hoàn cảnh trong nước và ngoài nước đã khác. Không thể đóng cửa mãi ở trong nhà và ngủ yên được mãi trên những sai lầm vô định. Khi Nguyên Ngọc bị đánh, đã có báo chí khắp nơi lên tiếng, những bản kiến nghị đang tiếp tục gửi về…
Nếu phong trào tự do báo chí, phong trào ủng hộ Nguyên Ngọc và báo Văn nghệ mà bị dập, tức là bọn quan liêu cơ hội thắng thế, kết quả là xúc tiến sự sụp đổ toàn diện, sự tổng khủng hoảng kinh tế cũng như chính trị và uy tín của Đảng sẽ bị mất hoàn toàn vì bọn chúng. Quần chúng sẽ mất hết tin tưởng vào Đảng.
Từ trước tới giờ: làm sai cũng là bọn cơ hội, kêu gào sửa sai cũng là chúng, rồi đàn áp sửa sai cũng lại là chúng. Khi sai quá rồi không sửa thì dân không chịu nổi phải nổ. Nhưng sửa đến triệt để thì cháy nhà lại ra mặt chuột, nên cứ nửa chừng thì lại đàn áp sửa sai; chúng vu cho những người đã từng làm theo chúng tội rất nặng, càng nặng thì quần chúng càng dễ quên tội của chúng và cho rằng những rối loạn trước kia là do âm mưu bọn sửa sai gây ra. Chúng bàn nhau mưu kế dựng chuyện theo bài bản, những ông trên không sát cũng phải tin như thật.
Chính Nguyễn Hữu Đang đã rơi vào trường hợp như vậy.
Đang là người giác ngộ cách mạng sớm. Anh là linh hồn của Hội Truyền bá Quốc ngữ mà cụ Nguyễn Văn Tố là danh nghĩa. Dựa vào Hội TBQN, Nguyễn Hữu Đang đã hoạt động cho mặt trận Văn hóa Cứu quốc. Những nhà văn như Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Đình Thi, đều do Đang tổ chức vào mặt trận. Khi chính phủ vào Hà Nội, Nguyễn Hữu Đang là trưởng ban tổ chức lễ Tuyên ngôn Độc lập, sau làm Bộ trưởng Bộ Thanh niên. Khi rút khỏi Hà Nội năm 1952-1953 vào Thanh Hóa, Nguyễn Hữu Đang là Tổng thanh tra Bình dân học vụ. Năm 1954 tiếp quản thủ đô, Trung ương cho xe vào Thanh Hóa mời Đang ra, muốn nhận bộ trưởng nào thì nhận, mời sinh hoạt Đảng, anh đều khước từ. Tôi hỏi vì sao, anh bảo:
“Nội bộ thiếu dân chủ trầm trọng, mình bây giờ chỉ một mình một Đảng.”
Sau hỏi anh làm gì, anh xin về làm nhà in, trình bày cho báo Văn nghệ.
Mãi đến gặp phong trào "Trăm hoa", Đảng phát động cho viết báo tự do, lại cho mở báo riêng thì anh Đang mới ra làm Nhân văn.
Anh Đang là một người rất có khả năng về chính trị cả về lý luận lẫn tổ chức, lại là một người rất hay giúp đỡ anh em và rất giữ lời hứa. Để một người có tài có đức như vậy thì bọn cơ hội hết đường xoay xở nên phải đánh. Một mặt phải phát động tố điêu dựng tội (như hồi cải cách dựng địa chủ) để đưa Nguyễn Hữu Đang lên thành phản động đầu sỏ. Một mặt sai điều động từ Thanh Hóa ra, từ các nơi về, hàng 6 sư đoàn để về vây thủ đô đề phòng bọn Nhân văn làm phản (trong khi Nhân văn chỉ mấy thằng đi kháng chiến về, đói rách trói gà không nổi). Việc điều động một lực lượng quân đội lớn như vậy mãi sau tôi về quê gặp những người ở trong các đơn vị ấy nói lại tôi mới biết.
Khi học tập, dựng tội cho Nguyễn Hữu Đang xong, cả lớp học sát khí đằng đằng hò hét nào là tên Đang, nào là thằng Đang phản động đầu sỏ. Mọi người ký vào kiến nghị lên Trung ương Đảng đòi xử tội đích đáng Nguyễn Hữu Đang. Tôi là người duy nhất đã ký như sau: “Khi Nguyễn Hữu Đang hoạt động với tôi, tôi thấy Nguyễn Hữu Đang là người có tài, có đức, tội trạng mới đây của Nguyễn Hữu Đang tôi chỉ tai nghe, mắt không thấy, tôi không dám kết luận. Ký tên: Hữu Loan"
Thế là Nguyễn Hữu Đang bị kết án 17 năm tù, mới đi được 7 năm thì nhờ đâu có sự can thiệp của Nhân quyền Quốc tế nên anh được tha. Đáng nhẽ không thưởng, không giải oan cho Nguyễn Hữu Đang thì im quách đi cho nó xong, đừng nay gào mai gào “Vụ Nhân văn là một vụ án chính trị!”. Gào như vậy nhưng nếu có ai hỏi đến để tìm hiểu lịch sử thì lại bảo “Đó là vụ án đã qua, bọn Nhân văn đã nhận tội không nên nhắc đến nữa!”.
Nếu không nhắc Nhân văn, sao người ta vẫn nhắc đến phát-xít, Hitler, đến Stalin, đến Pol Pot? Thậm chí bọn vua chúa hay Pháp Nhật Mỹ đã đi từ lâu rồi, mà bao nhiêu vụ ăn cắp cũng là do phong kiến đế quốc, bao vụ cưỡng hiếp phụ nữ trong cơ quan cũng là do phong kiến đế quốc, mặc dù những người thực hiện các vụ ấy đều thuần túy xã hội chủ nghĩa gốc Việt.
Hitler, Stalin, Mao Trạch Đông có cấm nói đến mình được mãi không, dù là những bạo chúa, những nhà độc tài cỡ quốc tế?
Ngoài Nguyễn Hữu Đang còn có thêm những người này:
Phùng Cung, tác giả truyện ngắn “Con ngựa già của chúa Trịnh” [7] : 7 năm tù giam. Vũ Duy Lân (Bộ Nông lâm, bị nghi là cho Nguyễn Hữu Đang một áo len khi đang đi tù): bị giam 7 năm mới tha.
Giám đốc Nhà xuất bản Minh Đức: 17 năm như Đang.
Nhà nước xuất bản thì lúc nào cũng kêu lỗ, mặc dù in nhiều hơn Minh Đức mà trả quyền tác giả lại rất rẻ mạt. Nhà Minh Đức xuất bản Vũ Trọng Phụng, mời con gái của Phụng lên lĩnh nhuận bút mà còn bỏ tiền về Hà Đông xây mộ cho Vũ Trọng Phụng. Minh Đức định xuất bản Kiều để vào xây mộ cho Nguyễn Du nhưng bị bắt. Ngoài ra từ 1954 đến 1956 Minh Đức còn mua được ½ nhà ưu giá 30.000đ (bằng 150 cây vàng). Nhà Minh Đức làm ăn lời lãi như vậy mà ngoài anh ta ra chỉ có thêm vài người giúp việc. Còn những nhà xuất bản của nhà nước thì nhà nào cũng rất đông người làm mà chả được bao nhiêu việc, nhà nào cũng kêu lỗ, nhưng vẫn cứ cố bao nhiêu rơm cũng ôm.
Xưa nay bất cứ ai nhận một công việc gì đều phải có trách nhiệm với công việc ấy, công việc càng khó khăn, lớn lao trách nhiệm càng nặng nề, ở ta lại toàn chuyện ngược đời. Một lái xe chặn chết người muốn sửa sai không được, anh phải đi tù, phải tước bằng. Anh bác sĩ chữa bệnh làm chết người cũng thế, phải tước bằng và đi tù. Đấy là những người làm chết ít người. Còn những người cầm vận mệnh của cả nước đã làm cho đồng bạc mất giá hàng vạn lần, làm cho hầu hết công nông trường xí nghiệp phá sản, cho 90% con cái gia đình thành lưu manh, cho 50% trẻ em mất dinh dưỡng, còn giết oan bao nhiêu người có tài, có đức, còn phá phách bao nhiêu công trình văn hóa lịch sử. Những con giun bị đạp gào lên: "Sai rồi!" thì họ rất bình tĩnh trả lời: "Sai thì sửa!" hoặc bất đắc dĩ phải sửa thì không sửa chân thành.
Họ vẫn núp dưới cờ Đảng để đi từ sai lầm tày trời này đến sai lầm tày trời khác. Họ đang làm cho dân không còn tin vào Đảng. Họ xúc phạm vào anh linh những đảng viên ưu tú đã nằm xuống. Họ coi thường những Đảng viên ưu tú đang sống, đang không ngớt đấu tranh để thể hiện những tính cách vô cùng cao quý của người cộng sản cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, khổ trước sướng sau v.v…
Hỡi những người Đảng viên quang vinh của Đảng Cộng sản vô cùng quang vinh, người dân đau khổ lâu đời lúc nào cũng đứng bên các bạn.
____________________
Phụ lục:
Giai thoại về một bài thơ
Hữu Loan
Hồi ấy vào đầu năm 1955. Tôi lúc ấy là cán bộ biên tập báo Văn nghệ ở Hà Nội. Tôi được cử đi cải cách ruộng đất ở xã Tứ Kỳ, Hải Dương. Cán bộ ai cũng “được” đi cải cách. Đấy là một vinh dự vì “chưa qua cải cách thì chưa thể làm người được".
Ngoài việc đi để làm người, tôi còn có nhiệm vụ viết bài cho báo. Theo tinh thần trong những buổi học tập trước khi đi thì nông dân được phát động vô cùng vui sướng phấn khởi. Ngay cả giai cấp địa chủ là có tội mà cũng không oán Đảng vì Đảng rất công minh. Nhưng thực tế thì khác nhiều. Địa chủ không dám oán đã đành nhưng nông dân, chính nông dân thì lại kêu ca rất nhiều về những hành động của anh em cốt cán, nhất là những gia đình liệt sĩ lại càng bị sách nhiễu hết mức như thu gian thuế, hay bắt phải làm cơm rượu cho hàng chục người ăn thì mới cho người đem giúp đến kho độ 5 yến thóc… Họ đều kêu là bao nhiêu từng áp bức, kêu trời, trời xa, kêu Bác Hồ còn cao hơn trời…
Tôi bèn làm một bài thơ gửi về tòa soạn.
Ngày hôm sau tôi nhận được điện khẩn của anh Xuân Diệu: “Hữu Loan về tòa soạn ngay!”. Chai lì như tôi mà vẫn thấy lo lắng. Vừa về gặp anh Xuân Diệu tôi hỏi ngay:
“Cái gì đấy anh? Lành hay dữ?”
Xuân Diệu trấn an ngay:
"Bài thơ hay quá!"
Tôi không khỏi lạ. Hay sao lại phải điện khẩn về, ai mà không khỏi hoảng.
“Nhưng phải sửa một câu thì mới đăng được.”
Tôi vội hỏi:
“Câu nào?”
“Câu: Cụ Hồ như trời cao / Kêu làm sao cho thấu!"
Tôi hơi bực:
“Đăng thì đăng cả, bỏ bỏ cả, cả bài tôi chỉ thích có câu ấy.”
Một lúc rồi Xuân Diệu mới rủ rỉ như tâm sự:
“Để câu ấy thì ra Bác kính yêu của chúng mình lại xa quần chúng à?”
Tôi khẳng định:
“Bác là thánh là trời thật, nhưng khi có những người cản mắt Bác thì Bác thấy quần chúng làm sao được. Chính những người như anh đang che mắt Bác đấy. Làm như tôi, lại không che. Tôi đề nghị anh thỉnh thị Bác, tôi sẽ chịu hoàn toàn trách nhiệm về bài thơ này.”
Tôi không hiểu anh Xuân Diệu có dám thỉnh thị Bác không, nhưng bài thơ của tôi không được đăng. Tôi chắc lý do không đăng là vì Bác lúc nào cũng quan tâm đến quần chúng, khi quần chúng khổ đã phải thét lên thành tiếng thì Bác không thể nào bình tĩnh được.
© 2007 talawas
________________________
[1]Ông gửi thư cho tên Bang tá ở huyện, vận động quan quân ở huyện hàng Việt Minh, không mất một viên đạn (theo lời kể của con trai út ông là Nguyễn Hữu Đán trước mặt ông).
[2]Ông cho biết là chính ông đi hỏi vợ cho tướng Nguyễn Sơn.
[3]Bà Phạm Thị Nhu, vợ ông, kể trước mặt ông một số chi tiết sau: "Khi ông nhà tôi quyết định bỏ về quê, gia đình rất túng bấn, bản thân tôi phải may khâu kiếm thêm. Lúc ấy ở quê lại đang chuẩn bị lên hợp tác xã, ông nhà tôi chỉ băn khoăn là về quê vợ con sẽ khổ, song ông bảo tôi: ‘Thôi thì bà với các con chịu khổ để cho tôi được sống lương thiện. Tôi mà chịu khó hót thì nhà lầu xe hơi sung sướng đấy, nhưng tôi không làm được.’ Ông ấy viết 4 lá đơn xin về, trong vòng hai năm mới được giải quyết. Lần cuối còn có hai anh cán bộ đến nhà vận động ông ở lại. Họ nói từ sáng đến trưa, ông bèn cầm cây bút lên bẻ làm đôi, bảo: ‘Làm cán bộ, làm nhà văn khó lắm. Viết vừa lòng nhà nước thì dân chửi cho, viết vừa lòng dân thì có thể đi tù như chơi. Thôi tôi về đi cày.’ Hai anh ấy lại nhờ tôi khuyên ông. Tôi bảo: ‘Nhà tôi đã quyết thì không ai nói được đâu.’ Chúng tôi nuôi 10 đứa con khôn lớn thật vô cùng vất vả. Ông nhà tôi đi thồ đá, tôi làm 2 sào ruộng, lại xay bột làm bánh bán ở chợ. Hôm nào bán ế là gánh về một gánh nặng, cả nhà ăn trừ bữa. Tôi cứ xào một xoong to toàn các thức rau, các con đi học về là nhào vào múc ăn thay cơm. Ba đứa trai lớn thì hàng ngày phải dậy từ 3 giờ sáng, kéo 3 xe chuyến xe cải tiến chở đá từ trên núi xuống hồ cách 2 cây số, bán cho các thuyền rồi mới ăn vội bát cơm độn để chạy bộ 7 cây số đi học."
[4]Chú thích của talawas: Tên bài viết này của Nguyễn Hữu Đang là “Cần phải chính quy hơn nữa”, đăng trên Nhân văn số 4, ở vị trí xã luận, trang 1 và trang 2, ngày 5.11.1956
[5]Chú thích của talawas: Tên bài hồi ký này của Hoàng Cầm là: “Tiến tới xét lại một vụ án văn học: Con người Trần Dần”, đăng trên Nhân văn số 1, trang 2 và trang 4, ngày 20.9.1956
[6]Chú thích của talawas: Truyện ngắn “Thi sĩ máy” của Châm Văn Biếm, Nhân văn số 5, trang 3 và trang 4, ra ngày 20.11.1956
[7]Chú thích của talawas: Truyện ngắn này đăng trên Nhân văn số 4, trang 3, ngày 05.11.1956
Năm 1988, khi cuộc Đổi mới bắt đầu, nhà thơ Hữu Loan rất phấn chấn. Ông đã viết một bài "tự phỏng vấn" gửi cho báo Lao động Chủ nhật nhưng không được in. Nay, 19 năm sau, nhà thơ 91 tuổi đã đồng ý để talawas công bố bài trên. Các chú thích trong bài được phóng viên talawas ghi trực tiếp theo lời của nhà thơ và gia đình trong cuộc gặp gỡ mới đây tại nhà ông.
Tiểu sử
Tên Hữu Loan cũng có tên đời là Nguyễn Văn Dao, Sắt Đỏ, Tốt Đỏ, Binh Nhì… Tên chợ là Ông già Vườn Lồi (Phù Viên Lỗi). Sinh năm Bính Thìn (1916), tại thôn Vân Hoàn, Nga Sơn, Thanh Hóa.
Từ 1936 đến 1942 làm cách mạng trong phong trào học sinh và nhà trường.
Từ 1943 đến 1945 về đi cày và đánh cá, làm Việt Minh và làm khởi nghĩa huyện nhà [1]. Cùng năm làm Ủy ban Lâm thời tỉnh phụ trách 4 ty Giáo dục, Thông tin, Công chính và Thương chính. Chán lại về đi cày và đánh cá nuôi bố mẹ già.
Từ nửa năm 1946 đến 1951, điện mời làm chủ bút báo Chiến sĩ Quân khu IV ở Huế. Gặp Nguyễn Sơn, ủng hộ đường lối ưu tiên với văn nghệ sĩ [2].
Khi Nguyễn Sơn bị đình chỉ công tác, trả cho Trung Quốc, đường lối Nguyễn Sơn bị Lê Chưởng và Hoàng Minh Thi phản đối, Hữu Loan đề nghị giữ Phạm Duy ở lại không được, lại về đi cày cho đến 1954 tiếp quản thủ đô lại có điện mời ra làm biên tập cho báo Văn nghệ, được mời vào làm hội viên Hội Nhà văn. Sau tham gia Nhân văn rồi bỏ về đi cày, đi thồ, từ 1958 cho đến giờ (cuối 1987) [3]…
________________
Phóng viên: Từ mấy chục năm nay trong dân gian và trong văn học thường hay nói đến "Nhân văn-Giai phẩm", đến "vụ án Nhân văn-Giai phẩm" như là một chuyện gì ghê gớm lắm mà những người đã tham gia vụ ấy là những tên đầu trộm đuôi cướp, lừa đảo không thể dung tha được, những bọn cặn bã xấu xa nhất của xã hội ta. Nhưng trong thực tế thì thơ, nhạc của họ đều được nhân dân truyền tụng ngầm rồi đến công khai, cấm cũng không xong, càng ngày càng lan tràn. Ngay cả đến nhà nước lại cũng đã tuyên bố phục hồi cho họ, in lại thơ, lại nhạc. Như thế là trước kia không phải họ sai mà nhà nước sai hay sao? Nếu nhà nước sai thì làm gì còn có "vụ án Nhân văn"? Có sai mới có án, mà đã không thì cái gọi là "vụ án Nhân văn" là một vụ oan. Nhưng mới gần đây vẫn có người trịnh trọng tuyên bố "vụ Nhân văn" là một vụ án. Chúng tôi là những người cầm bút chuyên môn mà vẫn thấy mâu thuẫn khó hiểu, huống hồ người dân thì lâu nay chỉ được thông tin một chiều… Họ thắc mắc hỏi chúng tôi, chúng tôi rất lúng túng không giải thích nổi. Vậy thì thưa ông Hữu Loan, ông đã là người trong cuộc, xin ông giảng lại cho: Thế nào là "Nhân văn"? Thế nào là "Vụ án Nhân văn"?
Hữu Loan: Tất cả mọi cái này, tôi đã có ý kiến đầy đủ trong bản kiểm điểm của tôi ở trại chỉnh huấn Nhân văn. Các anh nên đến qua Công an Hà Nội tìm đọc thì hơn.
Phóng viên: Bác ngại sao?
Hữu Loan: Cũng ngại chứ!
Phóng viên: Vì sao vậy?
Hữu Loan: Vì tuổi tác cũng có. Nhất là vì mới đây thấy hưởng ứng lời kêu gọi tự do báo chí, Nguyên Ngọc chỉ cho đăng số bài của các nơi gửi về mà đã bị kết tội là sai phạm lệch lạc nghiêm trọng hơn nhiều, rồi hết cuộc họp này đến cuộc họp khác, để kiểm điểm, để bàn cách đối phó. Nhưng dù sao, khắp nơi các báo chí đều dám lên tiếng ủng hộ Nguyên Ngọc.
Còn hồi tôi về thì không một người bạn nào dám đến đưa chân ngay ở nhà chứ đừng nói ra ga, mặc dù có những bạn tôi đã đấu tranh cho được vào biên chế, được vào Hội Nhà văn mà mới cách đây vài năm đi công tác qua nhà tôi cũng vẫn còn sợ liên quan không dám vào. Họ đều đổ cho là tại chế độ, tại tình hình. Nhưng nếu chế độ là chế độ thì người cũng phải là người chứ. Cái gì cũng có giới hạn của nó. Đấy là bè bạn, là người ngoài. Ruột thịt đối với tôi còn tàn nhẫn hơn nhiều.
Những năm 1943, 1944, 1945, Nhật đánh Pháp ở ta dữ dội, trường tư tôi dạy phải đóng cửa, tôi về quê vừa làm ruộng, đánh cá để nuôi bố mẹ và để hoạt động Việt Minh bí mật. Mấy năm ấy đói to. Bố mẹ tôi vẫn phải nhịn cháo rau cho cán bộ Việt Minh bí mật về ăn. Những người cùng ở ban khởi nghĩa với tôi làm to cả, gia đình nào bố mẹ cũng sung sướng, nguyên tôi lại về. Mẹ tôi buồn ốm chết. Bố tôi chửi tôi:
“Mày làm Việt Minh chặt hết của tao một giặng tre để rào làng, rào giếng.”
Các cháu trong nhà trong họ không đứa nào không chửi:
“Ông về là đúng! Trời làm tội ông. Lúc ông phụ trách 4 ty còn ai nhiều chức hơn ông mà con cháu chả đứa nào được nhờ. Ông cho trong huyện hơn bốn mươi người ra làm giáo viên, con cháu xin thì ông bảo: ‘Chúng mày rồi hẵng…’ Ông chỉ toàn khuyên các cháu đi bộ đội. Nghe ông, bốn đứa xung phong đi, giờ còn có một đứa về… Hồi Việt Minh còn đang bí mật, ông đứng ra lãnh gạo, muối, diêm về phát cho dân. Ông phát cho dân trước, đến lượt ông và con cháu ông lần nào cũng hụt, có lần hết sạch. Bây giờ ông coi họ lãnh sữa bột, dầu cải của quốc tế cho trẻ em, họ chia nhau trước, đến lượt trẻ em thì hết. Không ai dại như ông. Khi ông có tiêu chuẩn xe con, đi các huyện khác thì ông còn đi xe con chứ khi nào về huyện ta ông toàn đi xe đạp, trong khi những người không có tiêu chuẩn xe, họ mượn xe của ông để về vênh váo với làng nước. Ông bảo ông làm cách mạng, để cho cả làng được đi học. Khi cách mạng thành công thì thằng con ông thi đại học đậu thừa điểm đi nước ngoài họ không cho đi ngay cả trong nước và chúng đã thay vào chỗ con ông một tên Cường không đậu, tên na ná với tên con ông là Cương.”
Có đứa nó như phát điên và nó đã chửi tôi:
“Ông là loại ngu nhất. Ông bảo ông mẫu mực, cái mẫu mực ấy đem mà vứt cho nó ăn. Chả đứa nào nó thương ông. Ông tự làm khổ ông lại làm khổ lây đến con cháu…”
Mỗi lần như thế tôi phải đấu dịu với chúng:
“Thôi tao van chúng mày, nếu mẫu mực mà lại được ngay ô tô nhà lầu thì chúng tranh chết nhau để làm mẫu mực chứ chả đến phần tao. Ngay ngày 2/9, bên xã mổ thịt bán tự do cho dân về ăn Quốc khánh, tao biết thân phải đến rất sớm mà cũng chả đến phần. Những ông Đảng ủy, Ủy ban v.v… được mua trước, đến mình thì hết phần…”
Phóng viên: Như vậy là bác chán không muốn nói đến chuyện "Nhân văn-Giai phẩm" nữa?
Hữu Loan: Ai mà chả phải chán. Mình đấu tranh cho họ, bênh vực họ, khổ vì họ, họ lại đè mình họ chửi, họ oán. Những kẻ gây tai họa cho họ, họ lại cho là đúng, là gương để cho họ noi theo.
Phóng viên: Xưa nay bác vẫn là người nói thẳng, nói thật, lúc trẻ bác còn dám nói, giờ già rồi không lý nào bác lại sợ, lại hèn?
Hữu Loan: Anh kích tôi đấy phỏng? Tôi là người không bị động bao giờ.
Phóng viên: Cháu không dám hỗn thế đâu, nhưng đây là một vấn đề của lịch sử, trước sau rồi cũng phải đưa ra ánh sáng. Chỉ có bác là người trong cuộc, bác giúp cho bọn cháu thì nó cụ thể hơn, sát hơn, để các cháu có thể hiểu được những cái vô cùng rắc rối của giai đoạn xã hội hiện nay…
Hữu Loan: Thực ra nếu bên Liên Xô không có Khrushchev lật Stalin, đưa ra phong trào chống sùng bái cá nhân thì bên Tàu không làm gì Mao Trạch Đông đưa ra chuyện “Bách gia tranh minh, bách hoa tề phóng" và bên ta hưởng ứng tức thời bằng phong trào mang tên dịch lại nhãn hiệu Trung Quốc “Trăm hoa đua nở, trăm nhà đua tiếng”. Tên nôm na của ta là “Chống sùng bái cá nhân”.
Trước đó thì ở ta có hiện tượng rất phổ biến này: Khi gặp nhau, trước bất cứ câu đối đáp nào đều phải có nhóm thành ngữ “ơn Đảng ơn Bác" đứng đầu. Thí dụ:
“Ơn Đảng ơn Bác, đồng chí có khỏe không?”
“Dạ, ơn Đảng ơn Bác lâu nay tôi ốm mãi, ơn Đảng ơn Bác tôi mới xuất viện được 2 hôm nay.”
“Ơn Đảng ơn Bác thế mà em không hay biết gì…”
Sau hàng tháng phát động đấu tranh kiểm điểm ở từng cơ quan để bỏ chữ Bác đi và thay thế bằng: “Ơn Đảng ơn Chính phủ”:
“Ơn Đảng ơn Chính phủ vụ mùa này thu hoạch có đủ nộp không?”
“Ơn Đảng ơn Chính phủ nhà em có con lợn mới độ 30 ký đang lớn, thanh niên cờ đỏ vào bắt nợ rồi, được bao nhiêu thóc đong hết sạch mà còn thiếu phải bù bằng lợn…”
Dân tộc Việt Nam là một dân tộc liên tiếp bị đô hộ, hết Tàu đến Tây, đến Nhật, đến Mỹ… Cái khao khát, cái đói cố hữu của dân tộc này là đói độc lập, tự do, cơm áo. Khi thấy Đảng hứa đem lại những thứ ấy cho thì người dân tin tuyệt đối vào Đảng. Đảng bảo gì họ theo nấy, bảo phá nhà thì phá nhà, bảo bỏ ruộng thì bỏ ruộng, bảo bỏ bố bỏ mẹ, bỏ vợ bỏ chồng, bỏ Trời bỏ Phật, bỏ được tất, còn dễ hơn từ bỏ đôi dép rách. Anh đội trưởng cải cách chỉ là một sứ giả của Đảng mà dân cũng đã tin hơn trời: “Nhất đội nhì trời”.
Lòng dân tin vào Đảng không thước nào đo được, nên khi phát động để phủ nhận một điều gì Đảng đã chủ trương trước kia, thật là vô cùng khó khăn. Nguyên chỉ để thay đổi câu “Ơn Bác ơn Đảng” và kiểm điểm những việc làm trước kia có tính chất sùng bái cá nhân mà cũng mất hàng tháng phát động ở mọi cơ quan.
Khẩu hiệu là “Nói thẳng, nói thật, nói hết để xây dựng Đảng!” Không những nói mồm mà còn viết lên các báo. Không những viết lên các báo nhà nước mà còn khuyến khích mở báo tư nhân để viết. Vì thế mới có Nhân văn, Giai phẩm của chúng tôi. Và Trăm hoa của Nguyễn Bính.
Bài thơ “Màu tím hoa sim” của tôi (từ trước vẫn do dân tự tiện truyền tụng ngầm, bất chấp lệnh nghiêm cấm của những tướng trấn ải giáo điều), được đăng công khai lần đầu tiên báo Trăm hoa. Nguyễn Bính còn cho thuê taxi có loa phóng thanh đi quảng cáo khắp Hà Nội là Trăm hoa số này có thơ “Màu tím hoa sim” của Hữu Loan. Mấy tháng sau tôi đi cải cách ruộng đất, làm bài thơ “Hoa lúa”, 22 anh em nhà báo nhà văn đi cải cách truyền tay nhau chép. Chị Bạch Diệp báo Nhân dân xin chép đầu tiên, nhưng ý trung nhân của chị là anh Xuân Diệu ở báo Văn nghệ không đăng, bảo là thơ tình cảm hữu khuynh, mất lập trường. Trần Lê Văn đến mách với Nguyễn Bính, Bính đến xin ngày bài “Hoa lúa” về đăng Trăm hoa. Anh Bính còn làm một cử chỉ rất hào hùng là đem đến trả cho vợ tôi 15 đồng nhuận bút, trong khi đăng Văn nghệ chỉ được 7 đồng.
Anh bảo với vợ tôi: “Hữu Loan ở nhà thì tôi xin (tôi vẫn viết không lấy nhuận bút để giúp những tờ báo nghèo, mới ra) nhưng Hữu Loan đi cải cách chị cũng cần tiêu (15đ bằng 150.000đ bây giờ). Một chỉ vàng lúc ấy mới 20 đ. Nói ra điều này để thấy rằng mức sống của người cầm bút hiện nay đã vô cùng xuống dốc. Nhuận bút của cả một quyển sách hiện nay không bằng tiền của một bài thơ Nguyễn Bính trả cho tôi. Nhà thơ Tố Hữu đã có dự báo thiên tài: “Chào 61 đỉnh cao muôn trượng!” Từ ấy đến giờ xuống dốc tuồn tuột không phanh, không thắng…
Chính sự xuống cấp thảm hại trong đời sống đã là nguyên nhân chính trong việc lưu manh hóa một số nhà văn, họ đã phải uốn cong ngòi bút, cũng như trong việc in sách đen sách trắng vừa rồi.
Phóng viên: Xin bác cho biết lại về vụ "Nhân văn".
Hữu Loan: “Nói thẳng nói thật, nói hết, để xây dựng Đảng”. Không những chỉ có Nhân văn hay Trăm hoa mới nói thật, mà cả nước nói thật. Cả nước kêu oan. Những “Ban Giải oan” đã thành lập để vào trong các nhà tù giải oan cho hàng vạn người bị cải cách quy oan….
Nhưng đã ăn thua gì. Đơn từ kêu oan từ các nơi gửi về tòa soạn Nhân văn thật đã cao bằng đầu, như “đống xương vô định”. Nhân văn đã xếp thành văn kiện chuyển cho Trung ương Đảng nghiên cứu để thay đổi chính sách. Thật ra Nhân văn chỉ khái quát tình hình để đúc thành lý luận. Bài báo bị cho là phản động, phản Đảng, phản dân nhất của Nhân văn là bài “Vấn đề pháp trị” do Nguyễn Hữu Đang viết [4] .
Trong bài ý nói: sở dĩ chỗ nào cũng có áp bức chà đạp lên con người là vì chưa có pháp luật rõ ràng. Tòa án là một tòa án tha hồ tùy tiện còn hơn Tôn giáo Pháp đình của giáo hội La Mã hồi Trung Cổ. Muốn bắt ai thì bắt, muốn xử ai thì xử, bịa ra luật nặng nhẹ tha hồ để xử… Bài báo kêu gọi cần phải phân quyền thì người dân mới có bình đẳng trước pháp luật… Sau hơn ba mươi năm do tình trạng pháp luật tùy tiện mà xã hội xuống cấp một cách tệ hại như hiện nay. Vấn đề hàng đầu đang đặt ra để giải quyết cũng là mấy vấn đề pháp trị mà Nguyễn Hữu Đang đã đặt ra cách đây hơn 30 năm (mà phải nói đây là vấn đề sống còn của chế độ).
Không có một cộng đồng nào mà thành viên nào cũng chứa toàn âm mưu đen tối để chủ hại người bên cạnh, không người nào biết phải biết trái, mà sống nổi lâu dài. Nhân loại sinh ra để hợp tác với nhau, để tin nhau là chính, mới sống được đến giờ. Ngày xưa, ngay hồi Pháp thuộc cả một vùng lớn như một huyện mới có độ 5 – 6 tên trộm mà trộm không được pháp luật bênh như thế, mà dân cũng còn lo ngay ngáy cho số phận trâu bò của cải của mình. Còn bây giờ thì chỉ một thôn thôi cũng có hàng vài chục tên trộm cướp công khai, coi thường pháp luật thì hỏi người dân còn an cư thế nào để lạc nghiệp được?
Một vấn đề nữa Nhân văn đặt ra là “Vấn đề Trần Dần” đăng trong Nhân văn số 1, có chân dung Trần Dần to tướng với một vết dao lam cứa cổ to tướng do danh họa Nguyễn Sáng vẽ [5].
Từ trước ai cũng một lòng tin Đảng, cả trong lĩnh vực văn học. Tự Liên Xô đưa về rồi tự Diên An đưa sang, tài liệu hiện thực xã hội chủ nghĩa, tức là con đường đi lên trong văn học nghệ thuật. Nghĩa là văn nghệ chỉ được nói đến cái xã hội thiên đường vô cùng đẹp chưa có, chưa biết bao giờ mới có chứ không được nói đến những cảnh trộm cướp áp bức bóc lột đang diễn ra trước mắt. Rất hiếm những bí thư, chủ nhiệm, thủ kho, cửa hàng trưởng tốt, phải nói hầu hết là ăn cắp, thi nhau để ăn cắp, nhưng văn học không được nói thực mà phải dựng lên toàn là những người lý tưởng. Luận điệu thuộc lòng là: Không có ăn cắp mới lạ, có ăn cắp là tất nhiên. Đấy là thứ sốt rét vỡ da của nhân vật khổng lồ, của một chế độ khổng lồ!
Cũng thành khổng lồ thật nhưng lại là khổng lồ đi xuống, một thứ quỷ khổng lồ hay một thứ khổng lồ không tim như đã dự báo trong một truyện ngắn ở Nhân văn. [6]
Đường lối đó ở ta đã được ông Trường Chinh tiếp thu và bảo vệ, và truyền giáo như một thánh tông đồ xuất sắc.
Một người nhà báo hỏi ông:
“Như vậy là Cách mạng đã cấm tự do ngôn luận.”
Ông Trương Chinh sửng sốt:
“Anh nói sao? Các anh được tha hồ tự do chửi đế quốc đó thôi.”
Như thế là đường lối hiện thực xã hội chủ nghĩa đã cấm hẳn hiện thực phê phán là thứ vũ khí sắc bén nhất của báo chí để cải tạo kịp thời xã hội. Lý luận hiện thực XHCN này được học tập ráo riết trong quân đội, trung tâm đào tạo những tông đồ để áp dụng và đi phổ thuyết về “con đường đi lên” là Tổng cục Chính trị lúc bấy giờ do ông Nguyễn Chí Thanh làm Tổng cục trưởng và ông Tố Hữu làm Tổng cục phó. Trong số văn nghệ sĩ phản đối đường lối hiện thực xã hội chủ nghĩa có Trần Dần, Lê Đạt, Hoàng Cầm, Tử Phác… Có lẽ quyết liệt nhất là Trần Dần, nên Trần Dần bị bắt giam và trong nhà giam Trần Dần đã dùng dao lam cắt ven cổ nhưng chỉ toác da, chưa đứt đến ven thì đã kịp thời chặn lại.
Vì thế mà có bài “Vấn đề Trần Dần” trong Nhân văn số 1 như đã nói trên. Đây là một vấn đề văn học, hoàn toàn văn học. Đây là một cử chỉ khí tiết của nho sĩ Việt Nam trước cường quyền không bao giờ là không có, dù cường quyền có thiên la địa võng đến đâu thì cái truyền thống đáng tự hào ấy, cái hồn thiêng của sông núi ấy không tà khí nào làm mờ nổi. Trần Dần chỉ là hậu thân của những người đã viết “Vạn ngôn thư”, “Thất trảm sớ”… Cũng như vấn đề pháp trị của Nguyễn Hữu Đang, vấn đề văn học mà Trần Dần đòi xét lại cách đây hơn 30 năm hiện giờ vẫn đang rất là thời sự. Cái tai họa lớn nhất hiện giờ vẫn là do khuyến khích tô hồng, đề cao người giả, việc giả, hàng giả… Những người thấy trước tai họa, chân tình muốn ngăn chặn tệ nạn xã hội tô hồng thì bị gán ngay cho cái tội bôi đen.
Đáng nhẽ những người như Nguyễn Hữu Đang và Trần Dần phải được một giải thưởng quốc gia, một cái giải vinh quang là đã đưa ra được giải pháp để cứu nguy cho dân tộc.
Nhưng trái lại, lại vu oan giá họa, đặt lên đầu họ cái án gọi là "án Nhân văn".
Thực ra Nhân văn hưởng ứng lời Đảng gọi: “Nói thật, nói thẳng, nói hết để xây dựng Đảng", và chỉ đấu tranh cho tự do báo chí, tự do ngôn luận mong thực hiện tự do bầu cử vào quốc hội, vào chính phủ. Chỉ cần thực hiện thật sự dân chủ nội dung của Hiến pháp là cũng đã lý tưởng rồi.
Hiện nay báo Văn nghệ cũng đang làm cái việc như Nhân văn ngày xưa làm, cũng do được kêu gọi, được giao trách nhiệm Nguyên Ngọc mới dám làm, và báo Văn nghệ cũng đang bị khép tội là mắc những lệch lạc nghiêm trọng.
Có điều khác là: Nhân văn ngày xưa đơn độc, khi bị đánh không ai dám bênh, ngậm cái miệng cúi đầu mà mang án. Còn bây giờ thì hoàn cảnh trong nước và ngoài nước đã khác. Không thể đóng cửa mãi ở trong nhà và ngủ yên được mãi trên những sai lầm vô định. Khi Nguyên Ngọc bị đánh, đã có báo chí khắp nơi lên tiếng, những bản kiến nghị đang tiếp tục gửi về…
Nếu phong trào tự do báo chí, phong trào ủng hộ Nguyên Ngọc và báo Văn nghệ mà bị dập, tức là bọn quan liêu cơ hội thắng thế, kết quả là xúc tiến sự sụp đổ toàn diện, sự tổng khủng hoảng kinh tế cũng như chính trị và uy tín của Đảng sẽ bị mất hoàn toàn vì bọn chúng. Quần chúng sẽ mất hết tin tưởng vào Đảng.
Từ trước tới giờ: làm sai cũng là bọn cơ hội, kêu gào sửa sai cũng là chúng, rồi đàn áp sửa sai cũng lại là chúng. Khi sai quá rồi không sửa thì dân không chịu nổi phải nổ. Nhưng sửa đến triệt để thì cháy nhà lại ra mặt chuột, nên cứ nửa chừng thì lại đàn áp sửa sai; chúng vu cho những người đã từng làm theo chúng tội rất nặng, càng nặng thì quần chúng càng dễ quên tội của chúng và cho rằng những rối loạn trước kia là do âm mưu bọn sửa sai gây ra. Chúng bàn nhau mưu kế dựng chuyện theo bài bản, những ông trên không sát cũng phải tin như thật.
Chính Nguyễn Hữu Đang đã rơi vào trường hợp như vậy.
Đang là người giác ngộ cách mạng sớm. Anh là linh hồn của Hội Truyền bá Quốc ngữ mà cụ Nguyễn Văn Tố là danh nghĩa. Dựa vào Hội TBQN, Nguyễn Hữu Đang đã hoạt động cho mặt trận Văn hóa Cứu quốc. Những nhà văn như Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Đình Thi, đều do Đang tổ chức vào mặt trận. Khi chính phủ vào Hà Nội, Nguyễn Hữu Đang là trưởng ban tổ chức lễ Tuyên ngôn Độc lập, sau làm Bộ trưởng Bộ Thanh niên. Khi rút khỏi Hà Nội năm 1952-1953 vào Thanh Hóa, Nguyễn Hữu Đang là Tổng thanh tra Bình dân học vụ. Năm 1954 tiếp quản thủ đô, Trung ương cho xe vào Thanh Hóa mời Đang ra, muốn nhận bộ trưởng nào thì nhận, mời sinh hoạt Đảng, anh đều khước từ. Tôi hỏi vì sao, anh bảo:
“Nội bộ thiếu dân chủ trầm trọng, mình bây giờ chỉ một mình một Đảng.”
Sau hỏi anh làm gì, anh xin về làm nhà in, trình bày cho báo Văn nghệ.
Mãi đến gặp phong trào "Trăm hoa", Đảng phát động cho viết báo tự do, lại cho mở báo riêng thì anh Đang mới ra làm Nhân văn.
Anh Đang là một người rất có khả năng về chính trị cả về lý luận lẫn tổ chức, lại là một người rất hay giúp đỡ anh em và rất giữ lời hứa. Để một người có tài có đức như vậy thì bọn cơ hội hết đường xoay xở nên phải đánh. Một mặt phải phát động tố điêu dựng tội (như hồi cải cách dựng địa chủ) để đưa Nguyễn Hữu Đang lên thành phản động đầu sỏ. Một mặt sai điều động từ Thanh Hóa ra, từ các nơi về, hàng 6 sư đoàn để về vây thủ đô đề phòng bọn Nhân văn làm phản (trong khi Nhân văn chỉ mấy thằng đi kháng chiến về, đói rách trói gà không nổi). Việc điều động một lực lượng quân đội lớn như vậy mãi sau tôi về quê gặp những người ở trong các đơn vị ấy nói lại tôi mới biết.
Khi học tập, dựng tội cho Nguyễn Hữu Đang xong, cả lớp học sát khí đằng đằng hò hét nào là tên Đang, nào là thằng Đang phản động đầu sỏ. Mọi người ký vào kiến nghị lên Trung ương Đảng đòi xử tội đích đáng Nguyễn Hữu Đang. Tôi là người duy nhất đã ký như sau: “Khi Nguyễn Hữu Đang hoạt động với tôi, tôi thấy Nguyễn Hữu Đang là người có tài, có đức, tội trạng mới đây của Nguyễn Hữu Đang tôi chỉ tai nghe, mắt không thấy, tôi không dám kết luận. Ký tên: Hữu Loan"
Thế là Nguyễn Hữu Đang bị kết án 17 năm tù, mới đi được 7 năm thì nhờ đâu có sự can thiệp của Nhân quyền Quốc tế nên anh được tha. Đáng nhẽ không thưởng, không giải oan cho Nguyễn Hữu Đang thì im quách đi cho nó xong, đừng nay gào mai gào “Vụ Nhân văn là một vụ án chính trị!”. Gào như vậy nhưng nếu có ai hỏi đến để tìm hiểu lịch sử thì lại bảo “Đó là vụ án đã qua, bọn Nhân văn đã nhận tội không nên nhắc đến nữa!”.
Nếu không nhắc Nhân văn, sao người ta vẫn nhắc đến phát-xít, Hitler, đến Stalin, đến Pol Pot? Thậm chí bọn vua chúa hay Pháp Nhật Mỹ đã đi từ lâu rồi, mà bao nhiêu vụ ăn cắp cũng là do phong kiến đế quốc, bao vụ cưỡng hiếp phụ nữ trong cơ quan cũng là do phong kiến đế quốc, mặc dù những người thực hiện các vụ ấy đều thuần túy xã hội chủ nghĩa gốc Việt.
Hitler, Stalin, Mao Trạch Đông có cấm nói đến mình được mãi không, dù là những bạo chúa, những nhà độc tài cỡ quốc tế?
Ngoài Nguyễn Hữu Đang còn có thêm những người này:
Phùng Cung, tác giả truyện ngắn “Con ngựa già của chúa Trịnh” [7] : 7 năm tù giam. Vũ Duy Lân (Bộ Nông lâm, bị nghi là cho Nguyễn Hữu Đang một áo len khi đang đi tù): bị giam 7 năm mới tha.
Giám đốc Nhà xuất bản Minh Đức: 17 năm như Đang.
Nhà nước xuất bản thì lúc nào cũng kêu lỗ, mặc dù in nhiều hơn Minh Đức mà trả quyền tác giả lại rất rẻ mạt. Nhà Minh Đức xuất bản Vũ Trọng Phụng, mời con gái của Phụng lên lĩnh nhuận bút mà còn bỏ tiền về Hà Đông xây mộ cho Vũ Trọng Phụng. Minh Đức định xuất bản Kiều để vào xây mộ cho Nguyễn Du nhưng bị bắt. Ngoài ra từ 1954 đến 1956 Minh Đức còn mua được ½ nhà ưu giá 30.000đ (bằng 150 cây vàng). Nhà Minh Đức làm ăn lời lãi như vậy mà ngoài anh ta ra chỉ có thêm vài người giúp việc. Còn những nhà xuất bản của nhà nước thì nhà nào cũng rất đông người làm mà chả được bao nhiêu việc, nhà nào cũng kêu lỗ, nhưng vẫn cứ cố bao nhiêu rơm cũng ôm.
Xưa nay bất cứ ai nhận một công việc gì đều phải có trách nhiệm với công việc ấy, công việc càng khó khăn, lớn lao trách nhiệm càng nặng nề, ở ta lại toàn chuyện ngược đời. Một lái xe chặn chết người muốn sửa sai không được, anh phải đi tù, phải tước bằng. Anh bác sĩ chữa bệnh làm chết người cũng thế, phải tước bằng và đi tù. Đấy là những người làm chết ít người. Còn những người cầm vận mệnh của cả nước đã làm cho đồng bạc mất giá hàng vạn lần, làm cho hầu hết công nông trường xí nghiệp phá sản, cho 90% con cái gia đình thành lưu manh, cho 50% trẻ em mất dinh dưỡng, còn giết oan bao nhiêu người có tài, có đức, còn phá phách bao nhiêu công trình văn hóa lịch sử. Những con giun bị đạp gào lên: "Sai rồi!" thì họ rất bình tĩnh trả lời: "Sai thì sửa!" hoặc bất đắc dĩ phải sửa thì không sửa chân thành.
Họ vẫn núp dưới cờ Đảng để đi từ sai lầm tày trời này đến sai lầm tày trời khác. Họ đang làm cho dân không còn tin vào Đảng. Họ xúc phạm vào anh linh những đảng viên ưu tú đã nằm xuống. Họ coi thường những Đảng viên ưu tú đang sống, đang không ngớt đấu tranh để thể hiện những tính cách vô cùng cao quý của người cộng sản cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, khổ trước sướng sau v.v…
Hỡi những người Đảng viên quang vinh của Đảng Cộng sản vô cùng quang vinh, người dân đau khổ lâu đời lúc nào cũng đứng bên các bạn.
____________________
Phụ lục:
Giai thoại về một bài thơ
Hữu Loan
Hồi ấy vào đầu năm 1955. Tôi lúc ấy là cán bộ biên tập báo Văn nghệ ở Hà Nội. Tôi được cử đi cải cách ruộng đất ở xã Tứ Kỳ, Hải Dương. Cán bộ ai cũng “được” đi cải cách. Đấy là một vinh dự vì “chưa qua cải cách thì chưa thể làm người được".
Ngoài việc đi để làm người, tôi còn có nhiệm vụ viết bài cho báo. Theo tinh thần trong những buổi học tập trước khi đi thì nông dân được phát động vô cùng vui sướng phấn khởi. Ngay cả giai cấp địa chủ là có tội mà cũng không oán Đảng vì Đảng rất công minh. Nhưng thực tế thì khác nhiều. Địa chủ không dám oán đã đành nhưng nông dân, chính nông dân thì lại kêu ca rất nhiều về những hành động của anh em cốt cán, nhất là những gia đình liệt sĩ lại càng bị sách nhiễu hết mức như thu gian thuế, hay bắt phải làm cơm rượu cho hàng chục người ăn thì mới cho người đem giúp đến kho độ 5 yến thóc… Họ đều kêu là bao nhiêu từng áp bức, kêu trời, trời xa, kêu Bác Hồ còn cao hơn trời…
Tôi bèn làm một bài thơ gửi về tòa soạn.
Ngày hôm sau tôi nhận được điện khẩn của anh Xuân Diệu: “Hữu Loan về tòa soạn ngay!”. Chai lì như tôi mà vẫn thấy lo lắng. Vừa về gặp anh Xuân Diệu tôi hỏi ngay:
“Cái gì đấy anh? Lành hay dữ?”
Xuân Diệu trấn an ngay:
"Bài thơ hay quá!"
Tôi không khỏi lạ. Hay sao lại phải điện khẩn về, ai mà không khỏi hoảng.
“Nhưng phải sửa một câu thì mới đăng được.”
Tôi vội hỏi:
“Câu nào?”
“Câu: Cụ Hồ như trời cao / Kêu làm sao cho thấu!"
Tôi hơi bực:
“Đăng thì đăng cả, bỏ bỏ cả, cả bài tôi chỉ thích có câu ấy.”
Một lúc rồi Xuân Diệu mới rủ rỉ như tâm sự:
“Để câu ấy thì ra Bác kính yêu của chúng mình lại xa quần chúng à?”
Tôi khẳng định:
“Bác là thánh là trời thật, nhưng khi có những người cản mắt Bác thì Bác thấy quần chúng làm sao được. Chính những người như anh đang che mắt Bác đấy. Làm như tôi, lại không che. Tôi đề nghị anh thỉnh thị Bác, tôi sẽ chịu hoàn toàn trách nhiệm về bài thơ này.”
Tôi không hiểu anh Xuân Diệu có dám thỉnh thị Bác không, nhưng bài thơ của tôi không được đăng. Tôi chắc lý do không đăng là vì Bác lúc nào cũng quan tâm đến quần chúng, khi quần chúng khổ đã phải thét lên thành tiếng thì Bác không thể nào bình tĩnh được.
© 2007 talawas
________________________
[1]Ông gửi thư cho tên Bang tá ở huyện, vận động quan quân ở huyện hàng Việt Minh, không mất một viên đạn (theo lời kể của con trai út ông là Nguyễn Hữu Đán trước mặt ông).
[2]Ông cho biết là chính ông đi hỏi vợ cho tướng Nguyễn Sơn.
[3]Bà Phạm Thị Nhu, vợ ông, kể trước mặt ông một số chi tiết sau: "Khi ông nhà tôi quyết định bỏ về quê, gia đình rất túng bấn, bản thân tôi phải may khâu kiếm thêm. Lúc ấy ở quê lại đang chuẩn bị lên hợp tác xã, ông nhà tôi chỉ băn khoăn là về quê vợ con sẽ khổ, song ông bảo tôi: ‘Thôi thì bà với các con chịu khổ để cho tôi được sống lương thiện. Tôi mà chịu khó hót thì nhà lầu xe hơi sung sướng đấy, nhưng tôi không làm được.’ Ông ấy viết 4 lá đơn xin về, trong vòng hai năm mới được giải quyết. Lần cuối còn có hai anh cán bộ đến nhà vận động ông ở lại. Họ nói từ sáng đến trưa, ông bèn cầm cây bút lên bẻ làm đôi, bảo: ‘Làm cán bộ, làm nhà văn khó lắm. Viết vừa lòng nhà nước thì dân chửi cho, viết vừa lòng dân thì có thể đi tù như chơi. Thôi tôi về đi cày.’ Hai anh ấy lại nhờ tôi khuyên ông. Tôi bảo: ‘Nhà tôi đã quyết thì không ai nói được đâu.’ Chúng tôi nuôi 10 đứa con khôn lớn thật vô cùng vất vả. Ông nhà tôi đi thồ đá, tôi làm 2 sào ruộng, lại xay bột làm bánh bán ở chợ. Hôm nào bán ế là gánh về một gánh nặng, cả nhà ăn trừ bữa. Tôi cứ xào một xoong to toàn các thức rau, các con đi học về là nhào vào múc ăn thay cơm. Ba đứa trai lớn thì hàng ngày phải dậy từ 3 giờ sáng, kéo 3 xe chuyến xe cải tiến chở đá từ trên núi xuống hồ cách 2 cây số, bán cho các thuyền rồi mới ăn vội bát cơm độn để chạy bộ 7 cây số đi học."
[4]Chú thích của talawas: Tên bài viết này của Nguyễn Hữu Đang là “Cần phải chính quy hơn nữa”, đăng trên Nhân văn số 4, ở vị trí xã luận, trang 1 và trang 2, ngày 5.11.1956
[5]Chú thích của talawas: Tên bài hồi ký này của Hoàng Cầm là: “Tiến tới xét lại một vụ án văn học: Con người Trần Dần”, đăng trên Nhân văn số 1, trang 2 và trang 4, ngày 20.9.1956
[6]Chú thích của talawas: Truyện ngắn “Thi sĩ máy” của Châm Văn Biếm, Nhân văn số 5, trang 3 và trang 4, ra ngày 20.11.1956
[7]Chú thích của talawas: Truyện ngắn này đăng trên Nhân văn số 4, trang 3, ngày 05.11.1956
Đêm qua em mơ gặp Bác Hồ
Đêm qua em mơ gặp Bác Hồ. (Không biết là điềm may hay điềm gở nữa)
Khi tỉnh dậy người em ướt đẫm. (Không biết là mồ hồi hay nước đái nữa)
Em mơ thấy mình đang lạc vào một cõi lạ, đen như hũ nút. Dùng chiếc điện thoại Sony Erricson giá 5 triệu rưỡi làm đèn pin, em lần mò trên con đường nhỏ.
Con đường rất dài và xung quanh phủ đầy cây cối, Thỉnh thoảng có những tiếng côn trùng kêu ri rỉ, tiếng dơi ăn đêm kêu chít chít, tiếng thảo quả rụng nghe lộp bộp.
Điện thoại của em yếu pin nên không nhìn xa được. Em chỉ biết bước những bước nặng nề, chờ đợi,.... bước những bước nặng nề, và chờ đợi....
Có tiếng "tủm" vang lên, xa xa nơi trước mặt. Chắc là có con nhái bén nào vừa nhảy xuống mặt hồ.
Không khí rất tĩnh mịch, thỉnh thoảng từng cơn gió rít qua kẽ lá, làm người run lên, không phải vì lạnh, mà vì sợ hãi và cô đơn.
Đột nhiên, có vừng sáng rọi qua kẽ lá, nó bay rất nhanh rồi dừng lại trên đỉnh đầu em. Trăng! Chưa bao giờ trăng tròn và đẹp thế...
Ánh trăng sáng đủ để nhìn đường, em gập nắp điện thoại và bỏ vào túi.
Bây giờ em mới có dịp chiêm ngưỡng vẻ đẹp của nơi đây.
Một thế giới hoàn toàn xa lạ, hoàn toàn hoang sơ, hoàn toàn tĩnh mịch. Mình là người đầu tiên và chắc cũng là người cuối cùng đặt chân đến mảnh đất này...
Và đột nhiên, em thấy.. Bác ngồi đó, dưới gốc cây sồi lá xum xuê rậm rạp.
Vậy hóa ra mình là người thứ hai!
Em tiến lại gần Bác. Trời ơi vị cha già kiêm người con xuất sắc của dân tộc Việt Nam, Bác giản dị quá, với chiếc áo Kaki mặc mười năm không rách và đôi dép cao su đi mười năm chẳng mòn.
- Bác!
- Cháu!
- Bác là... Bác Hồ thật sao?
- Cháu là... cháu là ai ấy nhỉ?
- Cháu không biết nữa. Lúc chiều nay cháu còn tên là Do nhưng bây giờ thì cháu không chắc lắm!
- Ngồi đi - Bác nói và em ngồi xuống một chiếc rễ lớn cạnh đó.
-------------------
- Đây là đâu?
- Xã hội cộng sản khoa học!
- Đẹp quá! Không ngờ nó có thật trên đời, vậy con người đâu?
- Chết hết cả rồi! Con người đã diệt vong để tiến lên cái xã hội này đây.
Trời ơi....! Con người đã diệt vong rồi ư? Trời ơi.....! Xã hội cộng sản đây ư?
Một phút yên lặng não nề....!
- Vậy tại sao bác ở đây?
- Chuyện này - Bác trầm ngâm hồi lâu rồi thở dài - dài lắm, cháu biết không? Mỗi con người đều có những ước mơ, và đó là thế giới riêng của họ. Khi chết đi linh hồn họ sẽ được sống về nơi đó.....
... Ta tin vào xã hội cộng sản, ta ước ao được sống trong xã hội cộng sản, vì thế khi qua đời linh hồn ta được sống về nơi đây. Ở đây không những có ta, mà linh hồn các cụ Các Mác, Enghen, Lênin, Mao Khựa, Kim Hàn, rất nhiều rất nhiều linh hồn những con người đã từng mơ ước cái xã hội này đều đang tồn tại ở đây.
.... Bây giờ những linh hồn ấy đang ngủ, khi sáng dậy họ lại kéo nhau ra "đấu tranh giai cấp" cả ngày...
- Họ có được đầu thai không?
- Chừng nào họ còn tin vào xã hội nơi họ đang tồn tại thì họ không được chuyển kiếp. Còn ta? Ta đã không còn tin vào nó nữa rồi. Ta muốn con người có thêm cơm ăn, có thêm áo mặc, trẻ em đều được đến trường, người già đều được phụng dưỡng, ta muốn con người sống làm chủ xã hội, chứ không phải bị xã hội làm chủ. Nhưng ta không ngờ cái xã hội ấy, cái giấc mơ ấy đẩy con người đến chỗ như thế này.
- Vậy là Bác còn có thể đầu thai?
- Đúng thế! Nhưng phỏng có ích gì? Ta muôn kiếp làm chính trị, vạn kiếp làm người Việt Nam. Hai cái đó khó dung hòa quá, nên ta ở lại đây. Chừng nào con người Việt Nam được thoải mái tham gia chính trị thì ta sẽ đầu thai chuyển kiếp. Bây giờ ta mà làm người Việt Nam thì ta sẽ phải tham gia chính trị, mà như thế ta sẽ vào tù. Vào tù Việt Nam thì khổ lắm. Bút không có, giấy không có thì ta biết viết "Việt Nam chi ngục trung nhật ký" vào đâu? Sống như thế đừng sống còn hơn.
...
- Đây là xã hội cộng sản khoa học ư? Nó có gì giống với trong sách thánh hiền nói đâu?
- Sao lại không? Này nhé Các Mác nói trong xã hội CSNT, không còn giai cấp nữa, không còn nhà nước nữa. Thử hỏi bây giờ con người chết hết cả rồi thì giai cấp vào đâu? Nhà nước vào đâu?
... Các Mác bảo trong xã hội này thế giới chung một mái nhà! Thì đúng rồi, mái nhà-không-có-ai-ở.
... Các Mác bảo trong xã hội này con người "làm theo năng lực hưởng theo nhu cầu". Hai cái đó đều bằng không thì chẳng đúng hay ru?
... Lê nin bảo xã hội này "dân chủ gấp triệu lần dân chủ tư sản", thì đúng quá rồi. Làm gì còn dân đâu mà chủ?
... Lê nin nói trong xã hội này không còn trộm cắp, không còn giết người, không có hút hít, mãi dâm, ết, si đa, lậu, giang mai,.. các loại tệ nạn xã hội. Thì cháu cứ xem thử xem có đúng hay không?
Chung quy lại thì đây chính là xã hội cộng sản khoa học không sai một ly.
...
- Vậy tức là cháu đã chết rồi sao? Nhưng cháu có yêu quý gì cái xã hội này đâu mà lại sống về nơi này?
- Cháu chưa chết đâu, cháu chỉ đang nằm mơ thôi. Bác muốn nhắn cháu về nói với những ai đang nằm mơ về cái xã hội cộng sản khoa học này một tiếng: là đừng có ảo tưởng nữa, sẽ làm hại mình, hại con cháu mình đấy, vì ai còn tin vào cái xã hội này thì chết đi sẽ sống về nơi đây. Suốt ngày bị đấu tố, chỉ điểm, chửi bới, nhục mạ, "đấu tranh giai cấp" khổ lắm cháu ơi.
...
Suốt thời gian còn lại, em và Bác nói về thơ từ ca phú, về thư pháp, về văn hóa Việt nam. Bác tỏ ra khi vui, khi buồn...
Đột nhiên...
-- Ò Ó O
-- Tiếng gà!
-- Tiếng gà!
-- Giục quả na
-- Mở mắt
-- Tròn xoe.
-- Giục hàng tre
-- Đâm măng
-- Nhọn hoắt.
...
-- Giục Các Mác, Lênin
-- Giục Mao khựa, Kim Hàn
-- Đấu tranh
-- Giai cấp...
Bác bảo em:
- Cháu nên về ngay đi, vì nếu họ mà bắt được cháu sẽ quy cho cháu tội "địa chủ cường hào" mà chôn sống cháu đó. Cháu cứ men theo con đường lúc mới vào, rồi sẽ thấy một cánh cổng. Cháu đi qua đó sẽ được về nhà. Nhớ nhắn giùm bác những gì bác nói nhé...
Em cắm đầu cắm cổ chạy miết, vừa hay khi em đã chạy vòng qua một tảng đá lớn rồi, thì thấy có tiếng của "đội truy lùng địa chủ phong kiến":
- Ông HỒ!
- Ông ở đây nói chuyện với thằng nào?
- Có phải ông đang liên lạc với bọn tư bản phản động quốc tế không?
- Chừa cái thói bóc lột đi này!
- Chừa này, chừa này...
--------HẾT--------
Khi tỉnh dậy người em ướt đẫm. (Không biết là mồ hồi hay nước đái nữa)
Em mơ thấy mình đang lạc vào một cõi lạ, đen như hũ nút. Dùng chiếc điện thoại Sony Erricson giá 5 triệu rưỡi làm đèn pin, em lần mò trên con đường nhỏ.
Con đường rất dài và xung quanh phủ đầy cây cối, Thỉnh thoảng có những tiếng côn trùng kêu ri rỉ, tiếng dơi ăn đêm kêu chít chít, tiếng thảo quả rụng nghe lộp bộp.
Điện thoại của em yếu pin nên không nhìn xa được. Em chỉ biết bước những bước nặng nề, chờ đợi,.... bước những bước nặng nề, và chờ đợi....
Có tiếng "tủm" vang lên, xa xa nơi trước mặt. Chắc là có con nhái bén nào vừa nhảy xuống mặt hồ.
Không khí rất tĩnh mịch, thỉnh thoảng từng cơn gió rít qua kẽ lá, làm người run lên, không phải vì lạnh, mà vì sợ hãi và cô đơn.
Đột nhiên, có vừng sáng rọi qua kẽ lá, nó bay rất nhanh rồi dừng lại trên đỉnh đầu em. Trăng! Chưa bao giờ trăng tròn và đẹp thế...
Ánh trăng sáng đủ để nhìn đường, em gập nắp điện thoại và bỏ vào túi.
Bây giờ em mới có dịp chiêm ngưỡng vẻ đẹp của nơi đây.
Một thế giới hoàn toàn xa lạ, hoàn toàn hoang sơ, hoàn toàn tĩnh mịch. Mình là người đầu tiên và chắc cũng là người cuối cùng đặt chân đến mảnh đất này...
Và đột nhiên, em thấy.. Bác ngồi đó, dưới gốc cây sồi lá xum xuê rậm rạp.
Vậy hóa ra mình là người thứ hai!
Em tiến lại gần Bác. Trời ơi vị cha già kiêm người con xuất sắc của dân tộc Việt Nam, Bác giản dị quá, với chiếc áo Kaki mặc mười năm không rách và đôi dép cao su đi mười năm chẳng mòn.
- Bác!
- Cháu!
- Bác là... Bác Hồ thật sao?
- Cháu là... cháu là ai ấy nhỉ?
- Cháu không biết nữa. Lúc chiều nay cháu còn tên là Do nhưng bây giờ thì cháu không chắc lắm!
- Ngồi đi - Bác nói và em ngồi xuống một chiếc rễ lớn cạnh đó.
-------------------
- Đây là đâu?
- Xã hội cộng sản khoa học!
- Đẹp quá! Không ngờ nó có thật trên đời, vậy con người đâu?
- Chết hết cả rồi! Con người đã diệt vong để tiến lên cái xã hội này đây.
Trời ơi....! Con người đã diệt vong rồi ư? Trời ơi.....! Xã hội cộng sản đây ư?
Một phút yên lặng não nề....!
- Vậy tại sao bác ở đây?
- Chuyện này - Bác trầm ngâm hồi lâu rồi thở dài - dài lắm, cháu biết không? Mỗi con người đều có những ước mơ, và đó là thế giới riêng của họ. Khi chết đi linh hồn họ sẽ được sống về nơi đó.....
... Ta tin vào xã hội cộng sản, ta ước ao được sống trong xã hội cộng sản, vì thế khi qua đời linh hồn ta được sống về nơi đây. Ở đây không những có ta, mà linh hồn các cụ Các Mác, Enghen, Lênin, Mao Khựa, Kim Hàn, rất nhiều rất nhiều linh hồn những con người đã từng mơ ước cái xã hội này đều đang tồn tại ở đây.
.... Bây giờ những linh hồn ấy đang ngủ, khi sáng dậy họ lại kéo nhau ra "đấu tranh giai cấp" cả ngày...
- Họ có được đầu thai không?
- Chừng nào họ còn tin vào xã hội nơi họ đang tồn tại thì họ không được chuyển kiếp. Còn ta? Ta đã không còn tin vào nó nữa rồi. Ta muốn con người có thêm cơm ăn, có thêm áo mặc, trẻ em đều được đến trường, người già đều được phụng dưỡng, ta muốn con người sống làm chủ xã hội, chứ không phải bị xã hội làm chủ. Nhưng ta không ngờ cái xã hội ấy, cái giấc mơ ấy đẩy con người đến chỗ như thế này.
- Vậy là Bác còn có thể đầu thai?
- Đúng thế! Nhưng phỏng có ích gì? Ta muôn kiếp làm chính trị, vạn kiếp làm người Việt Nam. Hai cái đó khó dung hòa quá, nên ta ở lại đây. Chừng nào con người Việt Nam được thoải mái tham gia chính trị thì ta sẽ đầu thai chuyển kiếp. Bây giờ ta mà làm người Việt Nam thì ta sẽ phải tham gia chính trị, mà như thế ta sẽ vào tù. Vào tù Việt Nam thì khổ lắm. Bút không có, giấy không có thì ta biết viết "Việt Nam chi ngục trung nhật ký" vào đâu? Sống như thế đừng sống còn hơn.
...
- Đây là xã hội cộng sản khoa học ư? Nó có gì giống với trong sách thánh hiền nói đâu?
- Sao lại không? Này nhé Các Mác nói trong xã hội CSNT, không còn giai cấp nữa, không còn nhà nước nữa. Thử hỏi bây giờ con người chết hết cả rồi thì giai cấp vào đâu? Nhà nước vào đâu?
... Các Mác bảo trong xã hội này thế giới chung một mái nhà! Thì đúng rồi, mái nhà-không-có-ai-ở.
... Các Mác bảo trong xã hội này con người "làm theo năng lực hưởng theo nhu cầu". Hai cái đó đều bằng không thì chẳng đúng hay ru?
... Lê nin bảo xã hội này "dân chủ gấp triệu lần dân chủ tư sản", thì đúng quá rồi. Làm gì còn dân đâu mà chủ?
... Lê nin nói trong xã hội này không còn trộm cắp, không còn giết người, không có hút hít, mãi dâm, ết, si đa, lậu, giang mai,.. các loại tệ nạn xã hội. Thì cháu cứ xem thử xem có đúng hay không?
Chung quy lại thì đây chính là xã hội cộng sản khoa học không sai một ly.
...
- Vậy tức là cháu đã chết rồi sao? Nhưng cháu có yêu quý gì cái xã hội này đâu mà lại sống về nơi này?
- Cháu chưa chết đâu, cháu chỉ đang nằm mơ thôi. Bác muốn nhắn cháu về nói với những ai đang nằm mơ về cái xã hội cộng sản khoa học này một tiếng: là đừng có ảo tưởng nữa, sẽ làm hại mình, hại con cháu mình đấy, vì ai còn tin vào cái xã hội này thì chết đi sẽ sống về nơi đây. Suốt ngày bị đấu tố, chỉ điểm, chửi bới, nhục mạ, "đấu tranh giai cấp" khổ lắm cháu ơi.
...
Suốt thời gian còn lại, em và Bác nói về thơ từ ca phú, về thư pháp, về văn hóa Việt nam. Bác tỏ ra khi vui, khi buồn...
Đột nhiên...
-- Ò Ó O
-- Tiếng gà!
-- Tiếng gà!
-- Giục quả na
-- Mở mắt
-- Tròn xoe.
-- Giục hàng tre
-- Đâm măng
-- Nhọn hoắt.
...
-- Giục Các Mác, Lênin
-- Giục Mao khựa, Kim Hàn
-- Đấu tranh
-- Giai cấp...
Bác bảo em:
- Cháu nên về ngay đi, vì nếu họ mà bắt được cháu sẽ quy cho cháu tội "địa chủ cường hào" mà chôn sống cháu đó. Cháu cứ men theo con đường lúc mới vào, rồi sẽ thấy một cánh cổng. Cháu đi qua đó sẽ được về nhà. Nhớ nhắn giùm bác những gì bác nói nhé...
Em cắm đầu cắm cổ chạy miết, vừa hay khi em đã chạy vòng qua một tảng đá lớn rồi, thì thấy có tiếng của "đội truy lùng địa chủ phong kiến":
- Ông HỒ!
- Ông ở đây nói chuyện với thằng nào?
- Có phải ông đang liên lạc với bọn tư bản phản động quốc tế không?
- Chừa cái thói bóc lột đi này!
- Chừa này, chừa này...
--------HẾT--------
Tiếu lâm thời cộng hòa dân chủ Đức
Gửi bởi: Dingo, thành viên x-cafevn.org
Honecker muốn biết dân tình sống ra sao bèn gõ cửa một nhà nọ. Cậu nhỏ trong nhà nghe tiếng gõ cửa bèn ra mở, thấy Honecker cậu liền hỏi: "Ông là ai vậy?" Honecker liền trả lời: "Bác là người luôn chăm lo cho gia đình cháu. Nhờ có bác mà nhà cháu có TV, có thức ăn, thức uống đầy đủ..." Nghe vậy cậu nhỏ liền quay vào trong nhà và la lớn: "Mẹ, mẹ, bác Peter ở Bonn đến thăm nhà mình này."
============
Honecker đi thăm Tây Đức trở về. Đến Berlin vào chập tối thấy đèn đường sáng trưng chẳng một bóng người. Đi một vòng qua các cơ quan thấy đèn vẫn sáng mà chẳng có ai ở trong. Hơi ngạc nhiên Honecker bảo lái xe đi ra phía bức tường Đông Tây xem sao. Khi đến nơi thấy có một lỗ hổng rất to, Honecker bảo dừng xe và tiến lại gần để xem. Đển nơi thấy bên cạnh lỗ hổng có dán một mảnh giấy với dòng chữ: "Honecker, cậu là người cuối cùng chui qua đây. Khi đi nhớ tắt điện nhé."
=============
Một công dân cộng hòa dân chủ Đức định đi mua giầy nhưng lại vào nhầm cửa hàng bán thịt. Vào tới nơi không thấy có giầy anh ta liền hỏi ông chủ tiệm: "Ở đây không có giầy à? Ông chủ tiệm trả lời: "Không có giầy là nhà hàng bên cạnh, còn đây là không có thịt"
=============
Một ông nọ vừa đi ngoài đường vừa la lớn đ! t mẹ cái nhà nước thối tha. Một cảnh sát nghe thấy vậy liền chặn người đàn ông lại và mời về đồn. Người đàn ông không chịu với lý do: "Tôi chẳng nói tên nhà nước nào cả, anh không có quyền bắt tôi". Thấy không cãi được công an đành để ông ta đi.
Ngày hôm sau lại cũng trên quãng đường ấy, lại những câu chửi như vậy. Lần này đồng chí công an thái độ rất dứt khoát: "Anh không lý sự nhiều, về đồn ngay. Từ hôm qua đến giờ tôi đã đi hỏi khắp mọi nơi, và được biết thế giới này chỉ có một nhà nước thối tha thôi."
=============
Hồi xưa, đã lâu thủ tướng CHLB Đức (Tây Đức) Brandt vả tổng bí thư CHDC Đức (Đông Đức) Ulbricht có một buổi gặp gỡ. Sau các cuộc hội đàm chính thức hai người có buổi trò truyện thân mật. Ulbricht hỏi Brandt: "Không biết ngoài công việc ra bác có sở thích riêng gì?" Brandt trả lời: "Tôi thường tìm gom tất cả các tiều lâm kề về tôi". Thế còn bác, Brandr hỏi lại. Ulbricht: "Sở thích của tôi cũng gần như của bác, tôi tìm gom tất cả những người kể chuyện tiếu lâm về tôi."
=============
Bé Fritz hớn hở từ trường trở về nhà. "Ba ơi, ba! Hôm nay viết tập làm văn về thành tựu vĩ đại của nước cộng hòa dân chủ Đức" - "Thế à, Thế được mấy điểm?". Bài của con hay nhất lớp, Cô giáo cho 4 điểm (điểm thấp nhất là 5). Ông bố thẫn thờ." Hả, bốn điểm? Bài hay nhất lớp mà chỉ được bốn thôi à? Thế còn các bạn khác, chúng viết như thế nào?". "Con cũng chẳng biết nữa, chúng nó bị CA mời đi hỏi cung đến nay vẫn chưa về"
=============
Liên hợp quốc kêu gọi các nước thành viên mở chiến dịch xuất bản sách nhằm kêu gọi tăng cường bảo vệ Voi là giống co nguy cơ diệt chủng.
Kết quả các nước thành viên đã cho ra những sách sau:
Mỹ:
1 tập: "Giá trị thương mại của Voi"
Pháp:
Tập 1: "Những điều cần biết về voi cái"
Tập 2: "Những điều cần biết về voi đực"
Tập 3: "Đời sống tình dục của voi."
Liên xô:
Tập 1: "Voi trước cuộc cách mạng tháng 10 vĩ đại"
Tâp 2: "Voi sau cách mạng tháng 10 vĩ đại"
Tập 3: "Lê nin và voi"
Tập 4: "Voi từ sau đại hội đảng lần thứ 27 đảng cs Liên xô"
Cộng hòa dân chủ Đức (DDR)
Tập 1 đến 4: "dịch nguyên văn từ bản tiếng Nga"
Tập 5 đến 9: "Nghiên cứu và học tập kinh nghiệm đạt được từ các nghiên cứu về voi tại Liên xô"
Tập 10: "Các quy luật kinh tế cơ bản và voi"
Tập 11: "Lòng yêu nước xhcn từ góc nhìn của voi"
Tập 12: "Voi-DDR, người bạn, người đồng chí trung thành và vô cùng thân thiết của voi Liên xô"
Honecker muốn biết dân tình sống ra sao bèn gõ cửa một nhà nọ. Cậu nhỏ trong nhà nghe tiếng gõ cửa bèn ra mở, thấy Honecker cậu liền hỏi: "Ông là ai vậy?" Honecker liền trả lời: "Bác là người luôn chăm lo cho gia đình cháu. Nhờ có bác mà nhà cháu có TV, có thức ăn, thức uống đầy đủ..." Nghe vậy cậu nhỏ liền quay vào trong nhà và la lớn: "Mẹ, mẹ, bác Peter ở Bonn đến thăm nhà mình này."
============
Honecker đi thăm Tây Đức trở về. Đến Berlin vào chập tối thấy đèn đường sáng trưng chẳng một bóng người. Đi một vòng qua các cơ quan thấy đèn vẫn sáng mà chẳng có ai ở trong. Hơi ngạc nhiên Honecker bảo lái xe đi ra phía bức tường Đông Tây xem sao. Khi đến nơi thấy có một lỗ hổng rất to, Honecker bảo dừng xe và tiến lại gần để xem. Đển nơi thấy bên cạnh lỗ hổng có dán một mảnh giấy với dòng chữ: "Honecker, cậu là người cuối cùng chui qua đây. Khi đi nhớ tắt điện nhé."
=============
Một công dân cộng hòa dân chủ Đức định đi mua giầy nhưng lại vào nhầm cửa hàng bán thịt. Vào tới nơi không thấy có giầy anh ta liền hỏi ông chủ tiệm: "Ở đây không có giầy à? Ông chủ tiệm trả lời: "Không có giầy là nhà hàng bên cạnh, còn đây là không có thịt"
=============
Một ông nọ vừa đi ngoài đường vừa la lớn đ! t mẹ cái nhà nước thối tha. Một cảnh sát nghe thấy vậy liền chặn người đàn ông lại và mời về đồn. Người đàn ông không chịu với lý do: "Tôi chẳng nói tên nhà nước nào cả, anh không có quyền bắt tôi". Thấy không cãi được công an đành để ông ta đi.
Ngày hôm sau lại cũng trên quãng đường ấy, lại những câu chửi như vậy. Lần này đồng chí công an thái độ rất dứt khoát: "Anh không lý sự nhiều, về đồn ngay. Từ hôm qua đến giờ tôi đã đi hỏi khắp mọi nơi, và được biết thế giới này chỉ có một nhà nước thối tha thôi."
=============
Hồi xưa, đã lâu thủ tướng CHLB Đức (Tây Đức) Brandt vả tổng bí thư CHDC Đức (Đông Đức) Ulbricht có một buổi gặp gỡ. Sau các cuộc hội đàm chính thức hai người có buổi trò truyện thân mật. Ulbricht hỏi Brandt: "Không biết ngoài công việc ra bác có sở thích riêng gì?" Brandt trả lời: "Tôi thường tìm gom tất cả các tiều lâm kề về tôi". Thế còn bác, Brandr hỏi lại. Ulbricht: "Sở thích của tôi cũng gần như của bác, tôi tìm gom tất cả những người kể chuyện tiếu lâm về tôi."
=============
Bé Fritz hớn hở từ trường trở về nhà. "Ba ơi, ba! Hôm nay viết tập làm văn về thành tựu vĩ đại của nước cộng hòa dân chủ Đức" - "Thế à, Thế được mấy điểm?". Bài của con hay nhất lớp, Cô giáo cho 4 điểm (điểm thấp nhất là 5). Ông bố thẫn thờ." Hả, bốn điểm? Bài hay nhất lớp mà chỉ được bốn thôi à? Thế còn các bạn khác, chúng viết như thế nào?". "Con cũng chẳng biết nữa, chúng nó bị CA mời đi hỏi cung đến nay vẫn chưa về"
=============
Liên hợp quốc kêu gọi các nước thành viên mở chiến dịch xuất bản sách nhằm kêu gọi tăng cường bảo vệ Voi là giống co nguy cơ diệt chủng.
Kết quả các nước thành viên đã cho ra những sách sau:
Mỹ:
1 tập: "Giá trị thương mại của Voi"
Pháp:
Tập 1: "Những điều cần biết về voi cái"
Tập 2: "Những điều cần biết về voi đực"
Tập 3: "Đời sống tình dục của voi."
Liên xô:
Tập 1: "Voi trước cuộc cách mạng tháng 10 vĩ đại"
Tâp 2: "Voi sau cách mạng tháng 10 vĩ đại"
Tập 3: "Lê nin và voi"
Tập 4: "Voi từ sau đại hội đảng lần thứ 27 đảng cs Liên xô"
Cộng hòa dân chủ Đức (DDR)
Tập 1 đến 4: "dịch nguyên văn từ bản tiếng Nga"
Tập 5 đến 9: "Nghiên cứu và học tập kinh nghiệm đạt được từ các nghiên cứu về voi tại Liên xô"
Tập 10: "Các quy luật kinh tế cơ bản và voi"
Tập 11: "Lòng yêu nước xhcn từ góc nhìn của voi"
Tập 12: "Voi-DDR, người bạn, người đồng chí trung thành và vô cùng thân thiết của voi Liên xô"
Subscribe to:
Posts (Atom)